22 Önnur skólastig og stjórnsýsla mennta- og barnamála
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð mennta- og barnamálaráðherra og menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra. Það skiptist í þrjá málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2024–2026.
- Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun.
- Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 22 Önnur skólastig og stjórnsýsla mennta- og barnamála árið 2026 eru áætluð 6.873,1 m.kr. og lækka um 431,4 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2025 eða sem svarar til 6,1%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum lækka útgjöldin um 161,9 m.kr. milli ára eða sem svarar til 2,3%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2026–2030. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
22.10 Leikskóla- og grunnskólastig
Starfsemi málaflokksins er annars vegar í höndum sveitarfélaganna sem bera ábyrgð á rekstri og kostnaði leik- og grunnskóla og einstökum þáttum skólastarfs og hins vegar hjá mennta- og barnamálaráðuneyti sem fer með stefnumótunar-, yfirstjórnar- og eftirlitshlutverk eins og nánar er kveðið á um í lögum um leikskóla, lögum um grunnskóla, lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla og lögum um menntun, hæfni og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
|
Helstu verkefni 2026 |
Framkvæmdaraðili |
Breyting á fjárveitingu |
|
Markmið 1: Styrkja lestrarfærni grunnskólanemenda |
||
|
Úttekt á tiltækum skimunartækjum fyrir náms- félags- og tilfinningalegum áskorunum barna og ungmenna. Úttekt verði gerð á þeim skimunartækjum sem til staðar eru fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og mat lagt á hvort þau standist gæðaviðmið. Samhliða verði unnið mat á þörf fyrir frekari skimunartæki.1 |
Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma |
|
Bættur námsárangur og samræmdar mælingar. Innleiða Matsferil sem samræmt námsmat, þ. á m. valkvæð og skyldubundin stöðu- og framvindupróf á grunnskólastigi, ásamt öðrum skimunar- og matstækjum fyrir leik- og grunnskóla. Auka stuðning við kennara við að nota með markvissum hætti niðurstöður mats- og skimunartækja til þess að breyta og bæta kennslu og mæta námsþörfum allra barna, hvort sem þau þurfa stuðning eða frekari áskoranir í námi. Áhersla verður fyrst um sinn á stærðfræði og lesskilning.1 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma |
|
Stafræn námsgögn á íslensku. Útgáfa stafrænna námsgagna, útgáfa námsgagna fyrir nemendur sem nota táknmál, nemendur með fjölbreyttan tungumála- og menningarlegan bakgrunn með sérstaka áherslu á stuðningsefni fyrir íslenskunám, orðaforða og hugtakaskilning.1 |
Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma |
|
Markmið 2: Styrkja færni grunnskólanemenda í stærðfræði og náttúrufræði |
||
|
Málefni kennara og skólastjórnenda Áframhaldandi áhersla á nýliðun kennara og bætt náms- og starfsumhverfi skóla, auk áherslu á starfsþróun kennara og annars starfsfólks skóla. Setning viðmiða um hæfni starfsfólks í íslensku sem ekki eru með íslensku að móðurmáli og aukið framboð á námskeiðum í kjarnagreinum grunnskóla, m.a. í Menntafléttu.2 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti og menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneyti |
Innan ramma |
|
Opinber gæðaviðmið og miðlun námsgagna. Birting og innleiðing opinberra gæðaviðmiða fyrir náms- og kennslugögn þvert á skólastig og þróun miðlægrar stafrænnar námsgagnaveitu.2 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma
|
|
Stafrænn nemendagrunnur. Þróun og innleiðing á Frigg, miðlægum stafrænum nemendagagnagrunni um heildstæðar upplýsingar um nemendur. Áhersla verður fyrst á upplýsingar um nemendur á skólaskyldualdri en síðar einnig um nemendur í leik- og framhaldsskólum.2 |
Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma |
|
Markmið 3: Bætt líðan barna og aukin gæði menntunar í leik- og grunnskólum |
||
|
Menntastefna 2030. Innleiðing á 2. áfanga menntastefnunnar – aðgerðaáætlun 2025–2027 með tilliti til forgangsröðunar.3 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma
|
|
Mat og eftirlit. Endurskoðun framkvæmdar og eftirfylgni ytra mats og eftirlits í leik- og grunnskólum, gæðaviðmiða innra og ytra mats fyrir leik- og grunnskóla; breytingar á ákvæðum laga leik- og grunnskóla og aðalnámskrám skólastiganna um mat og eftirlit, námsmat o.fl.3 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti |
Innan ramma
|
|
Fyrstu 1000 dagar barnsins – styrking leikskólastigs. Samráð við hagsmunaaðila, úttekt á námsumhverfi leikskólabarna, breytingar á viðeigandi lögum o.fl. Föruneyti barna – námskeið fyrir foreldra leik- og grunnskólabarna. Áframhaldandi áhersla á nýliðun kennara, þ.m.t. fjölgun kennara á leikskólastigi.4 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu |
Innan ramma
|
1 Verkefnið styður jafnframt við markmið 1.
2 Verkefnið styður jafnframt við markmið 2 og 3.
3 Verkefnið styður jafnframt við markmið 1 og 3.
4 Verkefnið styður jafnframt við markmið 1 og 2.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Gert er ráð fyrir að fresta niðurfellingu 500 m.kr. fjárveitingar um eitt ár vegna áframhaldandi stuðnings við börn af erlendum uppruna.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 80 m.kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 28 m.kr. og lækkar fjárheimild málaflokksins sem því nemur. Skiptist aðhaldið niður á milli verkefna og sjóða innan málaflokksins.
22.20 Framhaldsfræðsla og menntun óflokkuð á skólastig
Starfsemi málaflokksins er í höndum mennta- og barnamálaráðuneytis og menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytis sem bera ábyrgð á stefnumótun, almennri stjórnsýslu og gæðaeftirliti. Meginverkefni málaflokksins lögum samkvæmt eru kennsla og þjónusta við fullorðna einstaklinga með stutta skólagöngu til að auðvelda þeim að hefja nám að nýju eða efla starfshæfni. Markmið framhaldsfræðslu er að hækka menntunarstig í landinu og stuðla að því að nám og reynsla sem aflað hefur verið utan hins formlega skólakerfis sé metið að verðleikum.
Framhaldsfræðsla tengist samstarfi hins opinbera við samtök aðila á vinnumarkaði og við samtök um málefni fatlaðs fólks. Starfsemin fer að mestu fram hjá sjálfseignarstofnunum, frjálsum félagasamtökum og fræðsluaðilum. Undir málaflokkinn fellur einnig íslenskukennsla fyrir innflytjendur og málefni Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2026 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2025. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
|
Helstu verkefni 2026 |
Framkvæmdaraðili |
Breyting á fjárveitingu |
|
Markmið 1: Að efla gæði og framboð íslenskukennslu fyrir fullorðna innflytjendur til að auðvelda þeim að taka virkan þátt í samfélaginu |
||
|
Stuðningur við og eftirfylgd með samstarfs- og nýsköpunarverkefnum styrkhafa um fjölbreytt íslenskunám fyrir ólíka hópa innflytjenda.5 |
Mennta- og barnamálaráðuneyti |
Innan ramma |
|
Mótun heildstæðari umgjarðar um íslenskunám fullorðinna innflytjenda m.t.t. aðgengis, gæða, skilvirkni og framkvæmdar samhæfðra stöðuprófa. |
Mennta- og barnamálaráðuneyti í samstarfi við hagsmunaaðila |
Innan ramma |
|
Markmið 2: Að auðvelda fullorðnu fólki með stutta skólagöngu að afla sér menntunar og starfsréttinda |
||
|
Einfalda framsetningu vottaðra námskráa framhaldsfræðslu svo leiðir í áframhaldandi nám séu skýrar og raunfærnimat til staðar inn á námsbrautir framhaldsskóla. |
Mennta- og barnamálaráðuneyti í samstarfi við hagsmunaaðila |
Innan ramma |
|
Vinna að viðurkenningu á námslokum innan framhaldsfræðslu á öðru þrepi hæfniramma um íslenska menntun. |
Fræðslumiðstöð atvinnulífsins
|
Innan ramma
|
|
Markmið 3: Að efla þjónustu við táknmálstalandi fólk |
||
|
Framkvæmd aðgerða skv. þingsályktun um málstefnu íslensks táknmáls. Unnið verði að endurskoðun laga um Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra sbr. aðgerð 1 sem fellur undir meginstoð E í aðgerðaáætlun. |
Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneyti, Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra o.fl. |
Innan ramma |
5 Styrkt verkefni byggja á menntastefnu 2030 og þingsályktun um aðgerðaáætlun í málefnum íslenskrar tungu fyrir árin 2024–2026.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 2.540,2 m.kr. og lækkar um 295,4 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 114,3 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 250 m.kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 30,5 m.kr.
22.30 Stjórnsýsla mennta- og barnamála
Hlutverk mennta- og barnamálaráðuneytisins er að stuðla að því að menntun, aðbúnaður og réttindi barna séu ávallt í fyrirrúmi. Ráðuneytið fer með stjórnarmálefni sem varða fræðslumál, málefni barna og ungmenna og íþróttamál. Ráðherra fer með yfirstjórn þeirra stjórnvalda sem undir hann heyra og hefur eftirlit með starfrækslu, fjárreiðum og eignum á vegum þeirra. Á sviðinu starfar Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, sbr. lög nr. 91/2023, sem hefur það hlutverk að starfa í þágu barna og ungmenna á sviði fræðslu- og menntamála um land allt í samræmi við lög, stefnu stjórnvalda, bestu þekkingu og alþjóðleg viðmið.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2026 er áætluð 2.717 m.kr. og lækkar um 28 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 116,2 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 21,1 m.kr. vegna breytinga Stjórnarráðsins í samræmi við forsetaúrskurð og kemur millifærslan af málaflokki 32.40 Stjórnsýsla félagsmála.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 48,2 m.kr.
Fjárlög fyrir árið 2026