B.02. Orkuskipti og betri orkunýting

Aðgerðin er í vinnslu

Fréttir af aðgerðinni

Desember 2025  Styrking raforkukerfisins á Norðausturlandi. Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra undirritaði þríhliða samkomulag með RARIK og Landsneti um að hraða uppbyggingu raforkukerfis á Norðausturlandi. Samkomulagið kveður á um að RARIK leysi bráðavanda í raforkumálum á Þórshöfn með lagningu jarðstrengs frá Vopnafirði sem verði tekinn í rekstur ekki seinna en 2028. Samhliða því mun Landsnet hraða uppbyggingu flutningskerfis raforku í landshlutanum með aðgerðum til skemmri og lengri tíma. Til skemmri tíma mun Landsnet hraða uppbyggingu nýs tengivirkis á Bakka sem mun auðvelda tvítengingu sveitarfélagsins og starfsemi nýrra stórnotenda. Til lengri tíma með því að setja flutningslínu milli Kópaskers og Þórshafnar á kerfisáætlun og stefna að spennusetningu eigi síðar en 2035. Til að stuðla að framgangi þessara verkefna verðum fyrirtækjunum veitt 2,2 milljarða króna eiginfjárframlag frá ríkinu.

Samstarfsverkefni um frekari nýtingu jarðhitaauðlinda. Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra opnaði sérstakt jarðhitaleitarátak vorið 2025, með það að markmiði að stuðla að aukinni nýtingu jarðhita til húshitunar á svæðum þar sem nú er notast við rafmagn og/eða olíu. Loftslags- og orkusjóði bárust 48 umsóknir um styrk vegna jarðhitaleitar í öllum landshlutum. Þar af hlutu 18 þeirra styrki sem námu samtals 1.035 m.kr. Væntur ávinningur af raforkusparnaði er á bilinu 80-120 GWst á ári eða 2-3 makr sé miðað við markaðsverð raforku. Hitaveita mun létta álagi á raforkuinnviði dreifiveitna og auka orkuöryggi.

Innviðaáætlun um uppbyggingu á skilvirku neti hreinorkuáfyllingarstöðva. Innviðaráðuneyti í samstarfi við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti hefur falið Vegagerðinni að móta innviðaáætlun um uppbyggingu á skilvirku neti fyrir hreinorkuáfyllingastöðva á helstu leiðum utan höfuðborgarsvæðisins. Þessi aðgerð felur í sér fjárhagslegan stuðning við uppbyggingu orkuskipta- og hleðslustöðva fyrir vistvæn ökutæki um allt land, einkum þegar um er að ræða umfangsmiklar og flóknar framkvæmdir og tengingar við samgöngukerfi. Markmiðið er að koma á skilvirku neti hreinna orkustöðva á Íslandi. Á undanförnum árum hefur Loftslags- og orkusjóður veitt styrki til uppbyggingar hraðhleðslustöðva, auk þess sem komið hefur verið fyrir hleðslustöðvum við gististaði og opinberar byggingar, svo sem skóla og sundlaugar.

Markviss stuðningur við orkuskipti gegnum Orkusjóð. Loftslagssjóður og Orkusjóður voru sameinaðir í lok árs 2024 og heitir sameinaður sjóður Loftslag- og orkusjóður. Sjóðnum er meðal annars falið að styðja markvisst við orkuskipti með styrkjum til kaupenda, sem og styrkjum til uppbyggingar hleðslustöðva og annara innviða sem kunna að reynast nauðsynlegir.

Febrúar 2025  Orkusjóður úthlutar árlega styrkjum til verkefna sem styðja við orkuskipti og innviðum þeim tengdum. Sjóðurinn hefur fengið stigvaxandi fjármagn til úthlutunar undanfarin ár. Beinir styrkir til rafbílakaupa frá sjóðnum eru stuðningur sem tók við eftir að vsk. afsláttur var felldur niður. Í ágúst 2024 var ákveðið að veita 1.342 m.kr. í almenna styrki til orkuskipta. Auglýst var eftir styrkveitingum í þrem flokkum: Fyrir innviði fyrir rafknúin farartæki, raf- og lífeldsneytisframleiðslu og lausnir sem draga úr notkun jarðefnaeldsneytis. Í lok árs 2024 auglýsti Orkusjóður styrki til kaupa á hreinorku hópferðabifreiðum, fyrir bæði almennings-samgöngur og ferðaþjónustu. Í apríl 2024 var gefin út skýrsla starfshóps um bætta orkunýtni og ný tækifæri til orkuöflunar og er þar að finna um 50 tillögur um leiðir til bættrar orkunýtingar og orkuöflunar, en starfshópnum var falið að skoða sérstaklega sólarorku (birtuorku), sjávarorku og smávirkjanir fyrir vatnsafl sem leiðir til orkuöflunar.

Janúar 2024  Unnið í samræmi við aðgerðaáætlun í loftlagsmálum. Orkusjóður úthlutar árlega styrkjum til verkefna sem styðja við orkuskipti og innviði þeim tengdum. Árið 2022 var úthlutað 1,1 ma. kr. Árið 2023 var úthlutað 900 m.kr. eftir almenna auglýsingu, 1 ma. kr. til að flýta orkuskiptum bílaleigubíla og 300 m.kr. til orkuskipta fyrir þungaflutningstæki. Íbúðareigendur sem hafa niðurgreidda rafhitun geta sótt um styrk fyrir varmadælum, framhald á verkefni frá 2022. Orkusjóður hefur tilkynnt um styrki til jarðhitaleitar, samtals 447 m.kr., m.a. til Ísafjarðar, Patreksfjarðar, Vopnafjarðar, Grundarfjarðar, Kaldraneshrepps, Skaftárhrepps og Djúpavogs. Í nóvember 2023 var kynnt skýrsla um tillögur um bætta orkunýtni, sem var samstarfsverkefni Landsvirkjunar, Orkustofnunar og URN.

Tengiliður    

Jón Skafti Gestsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytinu -  [email protected]

Aðgerðin

Markmið: Að orkuöryggi á landsvísu verði aukið og stutt við orkuskipti í samræmi við markmið Orkustefnu um að Ísland verði óháð jarðefnaeldsneyti fyrir árið 2040.

Stutt lýsing: Stutt verði við orkuskipti, svo sem rafhleðslustöðvar, jarðhitaleit, innlenda eldsneytisframleiðslu, vetnisvæðingu, rafvæðingu hafna og uppbyggingu sjálfbærra smávirkjana, og styrkir veittir til aukinnar einangrunar húsa og uppsetningar varmadæla þar sem þörf er á. Árangur af aðgerðinni verði m.a. mældur í fjölda nýorkuverkefna og rafvæðingarverkefna í höfnum, fjölgun varmadæla og smávirkjana og heildarafli þeirra og fjölda jarðhitaleitarverkefna og árangri af þeim.

  • Ábyrgð: Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið.
  • Framkvæmdaraðili: Orkustofnun og Orkusjóður.
  • Dæmi um samstarfsaðila: Landshlutasamtök sveitarfélaga.
  • Tímabil: 2022–2026.
  • Tenging við aðrar stefnur/áætlanir: Orkustefna, aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, nýsköpunarstefna.
  • Tenging við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna: Styður markmið 7 og 13, einkum undirmarkmið 7.1 og 13.2.
  • Tillaga að fjámögnun: Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið. 

Byggðamál