Ávarp umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við setningu Iðnþings

Kæru gestir,

Ég vil byrja á því að þakka ykkur í Samtökum iðnaðarins fyrir hvatninguna sem ég hef fengið frá ykkur á þessu rúma ári sem ég hef gegnt ráðherraembætti, og þá sérstaklega þegar kemur að einföldun regluverks.

Þar er allt á fleygiferð. En við eigum mikið verk fyrir höndum og það er ómetanlegt að eiga ykkur sem bandamenn.

Ég sagði þegar ég tók við embætti að undir minni verkstjórn yrði umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hagvaxtarráðuneyti. Ráðuneyti sem ryður burt hindrunum, ryður burt óþarfa reglubyrði og skriffinnsku og ýtir undir vöxt og verðmætasköpun. 

Þetta er það plan sem við höfum unnið eftir.

Það hefur talsvert púður farið í að vinda ofan af óreiðu og heimatilbúnum flækjum frá fyrri árum. Tökum nokkur dæmi.

Hvammsvirkjun, þegar virkjunarleyfið var ógilt vegna atriða sem stjórnvöldum hafði verið margbent á að þyrfti að laga, án þess að brugðist væri við. Í mínum huga kom aldrei til greina að bíða bara og sjá, heldur stigum við inn til þess að eyða óvissu, lágmarka tafir og lágmarka tjón. Fyrir vikið gátu undirbúningsframkvæmdir haldið áfram á grundvelli bráðabirgðaákvæðis, og nú liggja fyrir bæði varanlegt virkjunarleyfi og framkvæmdaleyfi sem hvíla á nýjum og traustum lagagrundvelli.

Tökum annað dæmi. Veitingastaðir. Það er ekki langt síðan þeir voru meðhöndlaðir eins og kjarnorkuver af eftirlitsaðilum, meðal annars vegna vanhugsaðra laga- og reglugerðarbreytinga frá síðustu árum. Við gengum hratt í að vinda ofan af þeim síðasta sumar, léttum af veitingastöðum starfsleyfisskyldunni þannig að krafan um fjögurra vikna auglýsingatíma féll brott.

Með lagafrumvarpi sem ég fer með fyrir ríkisstjórn á morgun gerum við enn róttækari breytingar í sama anda, og léttum auglýsingaskyldunni og kröfunni um 4 vikna umsagnatíma af 104 tegundum atvinnustarfsemi.

Þriðja dæmið sem ég vil nefna hér eru stífar reglur um mengaðan jarðveg sem voru settar fyrir örfáum árum, með viðmiðunargildum sem ríma illa við íslenskar aðstæður. Þetta var gert án viðhlítandi áhrifamats, skapaði óvissu og tafir og keyrði þannig upp framkvæmdakostnað meðal annars við mikilvæga íbúðauppbyggingu hér á höfuðborgarsvæðinu. Nú höfum við, eftir vinnu sem ég setti af stað strax þegar ég tók við embætti, endurskoðað og rýmkað verulega þessi viðmiðunarmörk.

Þetta eru bara þrjú dæmi af mörgum um það hvernig við höfum verið upptekin við að ryðja burt hindrunum og liðka fyrir framkvæmdum. Þá hefur mitt leiðarljós verið þetta: að þegar settar eru íþyngjandi kröfur á atvinnulíf þá hvílir sönnunarbyrðin alltaf á stjórnvöldum.

Okkar verkefni er að setja skýrar og fyrirsjáanlegar reglur og framkvæma þær með skilvirkum hætti. Þannig verjum við atvinnufrelsið og þannig ýtum við undir vöxt og verðmætasköpun.

Í orkumálunum höfum við gengið rösklega til verka.

Nú í febrúar samþykktum við umfangsmestu breytingar sem gerðar hafa verið á lagaumgjörð rammaáætlunar frá upphafi, með fastákveðnum tímafrestum og færri og styttri samráðsferlum. Við höfum gert orkuöflunarvilja stjórnvalda að grundvallarbreytu í ferli rammaáætlunar.

Við vorum líka að samþykkja nýjan rammaáætlunarpakka þar sem Holtavirkjun og Skrokkalda fara í nýtingarflokk. Það eru 7 sinnum fleiri megawött af vatnsafli heldur en rötuðu í orkunýtingarflokk rammaáætlunar síðustu tíu árin á undan.

Umhverfis- og samgöngunefnd er komin langt með annan rammaáætlunarpakka sem ætti að klárast í vor, en það sem meira er: nefndin er að ljúka umfjöllun um frumvarp þar sem við gerum víðtækar breytingar á 12 lagabálkum til þess að einfalda regluverk og stjórnsýslu orkumála.

Við erum að hækka mörkin vegna jarðhitanýtingar þannig að færri framkvæmdir séu háðar umhverfismati. Við hættum að gera kröfu um starfsleyfi vegna hverrar borframkvæmdar. Við styttum ferla, fækkum afgreiðslustöðum, sameinum mismunandi leyfi í eina leyfisveitingu, við lögfestum sérstaka forgangsmeðferð virkjana í orkunýtingarflokki rammaáætlunar.

Allt eru þetta breytingar sem miða að því að stytta þann tíma sem tekur að koma virkjunum af hugmyndastigi yfir á framkvæmdastig. Og um leið erum við í markvissri vinnu við að halda aftur af sérleyfiskostnaði á raforkumarkaði, með skýrari aðferðafræði að því er varðar tekjumörk og leyfða arðsemi. Þetta er grundvallaratriði til að halda aftur af gjaldskrárhækkunum til framtíðar.

Góðir gestir, einföldunarvinnan er bara rétt að byrja. Í næsta frumvarpi snúum við okkur sérstaklega að flutnings- og dreifiinnviðum raforku. Hér ætla ég að vera algerlega skýr. Það er óviðunandi og óþolandi að þjóðhagslega mikilvægar framkvæmdir tefjist um mörg ár vegna ágreinings við landeigendur.

Þess vegna vorum við að lagasetningaráform í samráðsgátt, einfalda en nokkuð róttæka breytingu á raforkulögum: við ætlum að fella burt kröfuna um að samkomulag hafi náðst eða eignarnám farið fram áður en framkvæmdir hefjast, við ætlum að afnema þessa kröfu.

Við verjum eignaréttindi landeigenda með eignarnámsbótum, ekki með því að gefa þeim einhvers konar neitunarvald gegn þjóðhagslega mikilvægum framkvæmdum.

Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að framkvæmdir munu geta hafist samhliða samningaviðræðum eða eignarnámsferli, og þannig styttum við heildarframkvæmdatíma um marga mánuði eða jafnvel ár, sem þýðir lægri fjármagnskostnaður, áreiðanlegri áætlanir og minni áhætta vegna verðbreytinga á efni og vinnuafli.

Verða þessar lagabreytingar óumdeildar? Nei, svo sannarlega ekki. Ekki frekar en þær róttæku breytingar sem við erum að gera á fyrirkomulagi heilbrigðiseftirlits á Íslandi, loksins. Ekki frekar en hagræðingaraðgerðir okkar, þar sem við erum að taka til í ríkisrekstrinum og fækka ríkisstofnunum um meira en 10 prósent á þriggja ára tímabili.

Þetta er allt saman umdeilt, sumt óþægilegt, en markmiðið er skýrt: einfaldara regluverk, sjálfbær ríkisfjármál og aukin samkeppnishæfni, kröftugri verðmætasköpun á Íslandi. Þar erum það við í stjórnmálunum sem sköpum rammann, og þið sem framkvæmið.

Og nú þegar það er óvissa allt í kringum okkur, þá skiptir öllu máli að ríkisvaldið og við í stjórnmálunum gerum það sem við getum til þess að eyða óvissu og skapa kjölfestu. Að við höfum stjórn á því sem við þó getum haft stjórn á.

Rétt eins og þið getið treyst því að sólin komi upp á morgun, þá getiði treyst því að hallarekstur ríkisins verður stöðvaður árið 2027, við hvikum hvergi frá því og það kemur ekki til greina að fara að kasta peningum á eftir verðbólgunni eða láta undan þrýstingi á Alþingi um stóraukin útgjöld og minni tekjur.

Við munum eyða hallanum. Þið munið halda áfram að skapa verðmæti og útflutningstekjur, þannig komum við jafnvægi á þjóðarbúið. Þetta er samvinnuverkefni.

Við höldum áfram einföldun regluverks – þar treysti ég áfram á ykkar stuðning – og við munum verja samkeppnishæfni og verja hagsmuni íslenskra fyrirtækja með kjafti og klóm, innanlands sem utan.

Takk fyrir ykkar þátt í að gera Ísland að góðu samfélagi. Gleðilegt iðnþing.