01 Alþingi og eftirlitsstofnanir þess
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forseta Alþingis. Það skiptist í tvo málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2026–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 01 Alþingi og eftirlitsstofnanir þess árið 2027 eru áætluð 7.227,7 m.kr. og lækka um 67,7 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026, eða sem svarar til 1,0%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 222,5 m.kr. milli ára, eða sem svarar til 3,2%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
01.10 Alþingi
Meginverkefni Alþingis er lagasetning en þingið fer einnig með viðamikið eftirlitshlutverk. Starfshættir Alþingis eru ákvarðaðir í stjórnarskrá og þingsköpum.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu | ||
| Markmið 1: Bæta gæði og öryggi upplýsingakerfa á Alþingi | ||||
| Endurnýjun og bæting á kerfum sem tengjast störfum þingsins og útleiðing á eldri kerfum. | Skrifstofa Alþingis | Innan ramma | ||
| Markmið 2: Nútímalegt starfsumhverfi | ||||
| Innleiða nýjar lausnir til að efla og styðja við vönduð þingstörf í nútímalegu starfsumhverfi. | Skrifstofa Alþingis | Innan ramma | ||
| ||||
| Auka fræðslustarf Alþingis, einkum meðal ungs fólks, enda mikilvægt að efla lýðræðisvitund og fræða almenning um þá stofnun sem er grundvöllur íslensks lýðræðisskipulags. Meðal annars er stefnt á að auka stafræna fræðslu, efla Skólaþing og gera ungmennum á landsbyggðinni í auknum mæli kleift að taka þátt í því. | Skrifstofa Alþingis | Innan ramma | ||
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 5.559,9 m.kr. og lækkar um 5,0 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 229,1 m.kr.
Ekki er um neinar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helsta breyting á fjárheimildum málaflokksins er eftirtalin:
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 13,3 m.kr.
01.20 Eftirlitsstofnanir Alþingis
Starfsemi málaflokksins er í höndum umboðsmanns Alþingis, ríkisendurskoðanda og Mannréttindastofnunar Íslands. Umboðsmaður hefur eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga. Til hans getur hver sá leitað sem telur að stjórnvöld hafi beitt sig rangsleitni. Með þessu er réttaröryggi borgaranna styrkt og Alþingi fær innsýn í starfshætti stjórnvalda. Ríkisendurskoðandi hefur eftirlit með fjárreiðum ríkisins, stofnana þess og ríkisfyrirtækja og að fjármunum sé ráðstafað á réttmætan hátt og í samræmi við forsendur og ákvarðanir Alþingis. Markmið embættis ríkisendurskoðanda miða að betri nýtingu ríkisfjármuna og bættri opinberri þjónustu. Mannréttindastofnun hefur það meginhlutverk að efla og vernda mannréttindi á Íslandi eins og þau eru skilgreind í stjórnarskrá, lögum, alþjóðasamningum og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Að UA leysi úr kvörtunum innan hæfilegs tíma | ||
| Bregðast við fordæmalausri fjölgun kvartana og finna leiðir til að tryggja afgreiðslu þeirra innan hæfilegs frests. | Umboðsmaður Alþingis | Innan ramma |
| Markmið 2: Að UA geti sinnt hæfilegum fjölda frumkvæðisathugana | ||
| Aukin áhersla á frumkvæðis- og vettvangsathuganir sem er þó háð fjölgun starfsfólks. | Umboðsmaður Alþingis | Innan ramma |
| Markmið 3: Að UA geti sinnt OPCAT-eftirliti | ||
| Miðað við 4–6 athuganir og skýrslur á árinu. | Umboðsmaður Alþingis | Innan ramma |
| Markmið 4: Að viðhaldið verði upplýsingagjöf um störf UA | ||
| Unnið verði að nýju fræðsluefni í tengslum við nýja heimasíðu sem ráðgert er að verði tilbúin á árinu 2027. | Umboðsmaður Alþingis | Innan ramma |
| Markmið 5: Tryggja áreiðanleika reikningsskila | ||
| Ljúka öllum nauðsynlegum endurskoðunaraðgerðum vegna ríkisreiknings fyrir útgáfu hans. | Ríkisendurskoðandi | Innan ramma |
| Markmið 6: Aðhald í ríkisrekstri | ||
| Fylgjast með að rekstur ríkisaðila sé í samræmi við fjárheimildir, lög um opinber fjármál og önnur lögmæt fyrirmæli. | Ríkisendurskoðandi | Innan ramma |
| Markmið 7: Leggja mat á hvort starfsemi ríkisaðila sé í samræmi við löggjöf og góða og viðurkennda starfshætti, hvort hagkvæmni og skilvirkni sé gætt og að framlög ríkisins skili þeim árangri sem að er stefnt | ||
| Verkefnaval, efnistök, framsetning og tímalengd stjórnsýsluúttekta tryggi að þær skili sem mestum árangri og leiði til breytinga og framfara. | Ríkisendurskoðandi | Innan ramma |
| Markmið 8: Gagnsæi í rekstri og vinnubrögðum | ||
| Miðla greinargóðum upplýsingum um starfsemi Ríkisendurskoðunar til Alþingis, fjölmiðla og almennings. | Ríkisendurskoðandi | Innan ramma |
| Markmið 9: Að MAÍ fái vottun hjá GANHRI | ||
| Að stofnunin starfi í samræmi við Parísarviðmið Sameinuðu þjóðanna og fari í gegnum vottunarferli hjá alþjóðlegum samtökum mannréttindastofnana (GANHRI). | Mannréttindastofnun Íslands | Innan ramma |
| Markmið 10: Kynning á starfsemi MAÍ | ||
| Aukin áhersla á fræðslu, samstarf og þátttöku í opinberri umræðu á sviði mannréttinda. | Mannréttindastofnun Íslands | Innan ramma |
| Markmið 11: Fleiri vettvangsheimsóknir | ||
| Miðað er við að réttindagæsla fatlaðs fólks fari að jafnaði í eina heimsókn á mánuði til að ná til þess hóps sem er ólíklegur til að hafa samband sjálfur. | Mannréttindastofnun Íslands | Innan ramma |
| Markmið 12: Fleiri frumkvæðismál | ||
| Aukin áhersla verður lögð á frumkvæðismál innan stofnunarinnar, bæði á mannréttindasviði og sviði réttinda fatlaðs fólks. | Mannréttindastofnun Íslands | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 1.667,8 m.kr. og lækkar um 62,7 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 61,1 m.kr.
Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild Ríkisendurskoðunar lækkar um 58 m.kr. vegna útvistunar endurskoðunarverkefna.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 4,3 m.kr.
Fjárlög fyrir árið 2027