11 Samgöngu- og fjarskiptamál
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð innviðaráðherra. Það skiptist í þrjá málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun, samgönguáætlun og netöryggisstefnu Íslands. Markmið og mælikvarðar sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum, sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 11 Samgöngu- og fjarskiptamál árið 2027 eru áætluð 74.194 m.kr. og lækka um 3.249,4 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026, eða sem svarar til -4,3%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum lækka útgjöldin um 2.037,3 m.kr. milli ára, eða sem svarar til -2,7%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
11.10 Samgöngur
Undir málaflokkinn falla samgöngur í lofti, á láði og legi, þar á meðal flugvellir, vegir, hafnir, vitar og sjóvarnir, skipulag og uppbygging samgöngukerfisins og viðhald og rekstur þess.
Starfsemi málaflokksins er í höndum Samgöngustofu, Vegagerðarinnar og Rannsóknarnefndar samgönguslysa, auk Isavia skv. þjónustusamningi um rekstur og framkvæmdir á flugvöllum og Betri samgangna skv. samningi um samgönguframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Þá er rekstur almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu nú í höndum Almenningssamgangna höfuðborgarsvæðisins ohf. (ASHB) sem er í sameiginlegri eigu ríkisins og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Meginmarkmið í samgöngustefnu landsins er að samgöngur séu öruggar, greiðar, hagkvæmar, umhverfislega sjálfbærar, að þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun og styðji lýðheilsu og lífsgæði. Markmiðin eiga við um alla samgöngumáta, en stefna fyrir hvern þeirra birtist í samgönguáætlun á hverjum tíma sem lögð er fram sem þingsályktun fyrir Alþingi. Samgönguáætlun fyrir árin 2026–2040 ásamt aðgerðaáætlun fyrir árin 2026–2030 var samþykkt á Alþingi 12. júní 2026.
Undanfarin ár hefur forgangsröðun verkefna í samgönguáætlun tekið mið af arðsemismati á þeim þar sem m.a. er litið til áhrifa á umferðaröryggi og styttingu ferðatíma og byggðasjónarmiða.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Öruggar samgöngur | ||
| Áfram unnið að því að auka öryggi á stofnvegum í kringum höfuðborgarsvæðið með aðskilnaði akstursstefna á Kjalarnesi og Suðurlandsvegi. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Áfram átak í uppbyggingu innanlandsflugvalla. Lögð verður áhersla á að efla varaflugvelli landsins. Á árinu verður farið í endurnýjun aðflugsljósa á Reykjavíkurflugvelli og Egilsstaðaflugvelli. Þá munu framkvæmdir við nýja akbraut og flughlað á Egilsstaðaflugvelli halda áfram. Samhliða verður unnið að uppbyggingu minni lendingarstaða svo þeir geti þjónað hlutverki sínu vegna sjúkra- og almannaflugs. | Isavia innanlands ohf. | Innan ramma |
| Undirbúningur framkvæmda við Fljótagöng sem koma í stað eldri Strákaganga ásamt vegi um Almenninga þar sem er jarðsig og ofanflóðahætta. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Innleiðingu á heildstæðu mati á öryggi þjóðvegakerfisins sem nýtist til forgangsröðunar aðgerða til að auka umferðaröryggi lýkur á árinu 2027. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Áfram er unnið að fækkun einbreiðra brúa á hringvegi og öðrum stofnvegum. Framkvæmdir hefjast við nýjar brýr yfir Skjálfandafljót á Norðausturvegi og Sléttuá við Reyðarfjörð á hringvegi. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Markmið 2: Greiðar samgöngur | ||
| Viðhald vegakerfisins. Helstu verkþættir sem ráðist verður í á næsta ári eru endurbætur á slitlagi og burðarlögum. | Vegagerðin | Innan ramma, 450 m.kr. aukning frá fyrra ári |
| Uppbyggingu Norðausturvegar milli Þórshafnar og Vopnafjarðar lýkur árið 2027 og uppbygging Bíldudalsvegar sem tengir sunnan- og norðanverða Vestfirði hefst á árinu. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Áfram unnið að uppbyggingu hafnarmannvirkja. Meðal helstu verkefna eru endurbygging og endurbætur hafna í Ólafsvík, á Reykhólum, Sauðárkróki, Húsavík, Vopnafirði og í Vestmannaeyjum. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Markmið 3: Hagkvæmar samgöngur | ||
| Áfram unnið að styttingu leiða á vegum, m.a. með framkvæmdum við Ölfusárbrú og á Vestfjarðavegi um Gufudalssveit. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Undirbúningur vegna Sundabrautar heldur áfram. Unnið verður að útfærslu valkosta, breytingum á skipulagi auk samráðs við hagaðila. Þá verður hafin vinna við að undirbúa útboðsferli og fjármögnun í samstarfi við Göng og brú ohf. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Markmið 4: Umhverfislega sjálfbærar samgöngur | ||
| Uppbygging samgönguinnviða allra ferðamáta á höfuðborgarsvæðinu í samræmi við framkvæmdaáætlun samgöngusáttmála. Meðal framkvæmda sem unnið verður að er brú yfir Fossvog, nýir hjóla- og göngustígar ásamt ýmsum aðgerðum í umferðarstýringu. | Innviðaráðuneyti, Vegagerðin, Betri samgöngur | Innan ramma |
| Almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu efldar með þjónustusamningi ríkis og sveitafélaga við Almenningssamgöngur höfuðborgarsvæðisins ohf. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Markmið 5: Jákvæð byggðaþróun | ||
| Öflug uppbygging tengivega þar sem áhersla er lögð á að leggja bundið slitlag á malarvegi. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Áætlun um uppbyggingu hleðslustöðva fyrir þyngri ökutæki og almenningssamgöngur á landsvísu verður mótuð. | Vegagerðin | Innan ramma |
| Markmið 6: Samgöngur sem styðja lýðheilsu og lífsgæði | ||
| Gerð verður greining á áhrifum samgangna á lýðheilsu, loftgæði, hljóðvist og aðgengi og mótaðar tillögur sem stuðla að aukinni hlutdeild virkra ferðamáta í daglegum ferðum. | Innviðaráðuneyti og Vegagerðin | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 71.109,5 m.kr. og lækkar um 3.228,3 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 1.115,6 m.kr.
Nokkrar breytingar verða á hagrænni skiptingu innan málaflokksins en 700 m.kr. færast af framkvæmdum á vegakerfinu. Annars vegar færast 600 m.kr. yfir á styrki til almenningssamgangna til styrkingar á almenningssamgöngum á landsbyggðinni og hins vegar færast 100 m.kr. til þjónustu við siglingaleiðir til að mæta auknum kostnaði við Vaktstöð siglinga og öryggi sjófarenda.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 3.000 m.kr. vegna niðurfellingar framlags til Vegagerðarinnar í tengslum við vegagerð vegna uppbyggingar Hvammsvirkjunar.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 2.000 m.kr. vegna tímabundinnar lækkunar framlaga til Betri samgangna.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 850 m.kr. til framkvæmda á vegakerfinu í sértækum aðhaldsráðstöfunum.
- Fjárheimild málaflokksins er aukin um 3.500 m.kr. til viðhalds- og nýframkvæmda á vegakerfinu í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnar.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 227 m.kr. vegna niðurfellingar framlags til Hafnabótasjóðs sem var liður í fjárfestingaátaki stjórnvalda frá árinu 2020.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 330 m.kr. vegna sértækra aðhaldsráðstafana sem snúa að fækkun stöðugilda hjá ríkinu.
- Hlutdeild málaflokksins í almennri aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur samtals 440,4 m.kr. og er almennt aðhald útfært hlutfallslega á bilinu 1–4% af gildandi fjárlögum á verkefni málaflokksins.
11.20 Fjarskipti, netöryggi og stafræn þróun
Undir málaflokkinn falla m.a. fjarskipti, fjarskiptanet og fjarskiptaþjónusta, netöryggi og öryggi net- og upplýsingakerfa mikilvægra innviða auk rafrænnar auðkenningar og traustþjónustu. Umsjón með þessum málefnum er í höndum Fjarskiptastofu. Gildandi stefnumörkun málaflokksins er að finna í netöryggisstefnu Íslands og fjármálaáætlun.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Allri byggð bjóðist aðgangur að áreiðanlegu háhraðanetsambandi og á öllum helstu stofnvegum sé áreiðanlegt farnetssamband | ||
| Framkvæmd ríkisstuðnings við tvítengingu alls þéttbýlis með ljósleiðara við stofnnet fjarskipta utan markaðssvæða. Stefnt að verklokum fyrir árslok 2027. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Framkvæmd ríkisstuðnings við ljósleiðaravæðingu lögheimila í öllu þéttbýli utan markaðssvæða. Stefnt að verklokum fyrir árslok 2027. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Markmið 2: Afburðahæfni og nýting netöryggistækni | ||
| Seinna starfsárið af tveimur á grundvelli endurnýjaðrar þátttöku í Evrópuverkefni um starfsemi Eyvarar NCC-IS hæfniseturs í netöryggi, þ.m.t. styrkveitingar til þriðju aðila. | Fjarskiptastofa | Innan ramma |
| Þingleg meðferð þingsályktunar og framkvæmd stefnu og aðgerðaáætlunar í netöryggi og fjarskiptum. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Markmið 3: Öruggt netumhverfi | ||
| Þingleg meðferð frumvarps til innleiðingar tilskipunar ESB um netöryggi mikilvægra innviða (NIS2). | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Þróun og rekstur samninga um öruggt netsamband um gevihnetti fyrir opinbera aðila. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 1.755,7 m.kr. og lækkar um 16,4 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 40,8 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 25 m.kr. vegna leiðréttingar á fjárheimildum vegna flutnings CERT-IS frá innviðaráðuneyti til utanríkisráðuneytis.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur samtals 41,4 m.kr. og er það útfært hlutfallslega á bilinu 2,4–16% af gildandi fjárlögum.
11.30 Stjórnsýsla innviðaráðuneytis
Undir málaflokkinn falla aðalskrifstofa innviðaráðuneytis, fastanefndir, ýmis verkefni og þjónustusamningar.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Aukinn árangur og þjónusta við borgara og atvinnulíf | ||
| Efla upplýsingagjöf um stöðu verkefna ráðuneytisins og stofnana þess. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
| Vinna áfram með hagræðingartillögur sem bárust frá almenningi. | Innviðaráðuneyti | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 1.329,1 m.kr. og lækkar um 4,7 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 55,7 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 20,6 m.kr. vegna flutnings verkefna á sviði strandveiða frá atvinnuvegaráðuneyti til innviðaráðuneytis.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 25,3 m.kr. Aðhaldið er fært á aðalskrifstofu ráðuneytisins.
Fjárlög fyrir árið 2027