18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forsætisráðherra, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnar­ráðsins.

Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum

Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum, sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.

Heildargjöld málefnasviðs 18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál árið 2027 eru áætluð 25.912,9 m.kr. og hækka um 740,5 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026, eða sem svarar til 3,0%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlags­breytingum hækka útgjöldin um 1.446,1 m.kr. milli ára, eða sem svarar til 5,9% hækkunar.

Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun mál­efnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.

Aðhald á málefnasviðinu birtist í einföldun, straumlínulögun og nýtingu tækifæra til sam­legðar og sameiningar auk hagræðingar hjá hverri stofnun fyrir sig.

Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2024 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.

18.10 Safnamál

Starfsemi málaflokksins er í höndum ríkis og sveitarfélaga, sjálfseignarstofnana og annarra aðila.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 6.820,1 m.kr. og hækkar um 321,1 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 271,1 m.kr.

Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Í samræmi við ákvarðanir ríkisstjórnarinnar er lagt til að auka framlag til safna um 189 m.kr. til að styðja við lögbundin verkefni.
2. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málaflokksins nemur 93,6 m.kr. og er útfærð með hlutfallslegri skiptingu niður á stofnanir og verkefni málaflokksins.

18.20 Menningarstofnanir

Starfsemi málaflokksins nær yfir opinberar stofnanir á sviði lista og menningar, s.s. Þjóð­leikhúsið, Óperuna, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Íslenska dansflokkinn, Kvikmynda­miðstöð Íslands og Minjastofnun Íslands.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 8.996,7 m.kr. og lækkar um 274,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 339,3 m.kr.

Ekki er um breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helsta breyting á fjárheimildum málaflokksins er eftirtalin:

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 50 m.kr. til að hefja framkvæmdir viðbyggingar við Þjóðleikhúsið.
2. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málaflokksins nemur 143,1 m.kr. og er skipt niður á stofnanir og safnlið málaflokksins.

18.30 Menningarsjóðir

Starfsemi málaflokksins felst í fjárveitingum ríkisins sem er úthlutað í gegnum lögbundna sjóði. Undir málaflokkinn heyra m.a. launasjóðir listamanna og ýmsir sjóðir á sviði menningar og lista. Markmið málaflokksins eru að auðga nýsköpun í skapandi greinum, einfalda um­hverfið, efla þjónustu og vinna að sameiningu þar sem við á. Í því felst m.a. að styrkja innlenda sköpun og stuðla að auknum útflutningi íslenskrar menningar og lista.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 5.678,6 m.kr. og lækkar um 251,8 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 68,5 m.kr.

Ekki er um breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar er fjárheimild málaflokksins aukin um 650 m.kr. til verkefna í tengslum við máltækni og gervigreind. Lagt er til að 350 m.kr. af framlaginu verði varið til verkefna gervigreindar með millifærslu á málefnasvið 7 – Nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar. Heildaráhrif á málaflokk 18.30 eru því 300 m.kr. aukning.
2. Í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar er fjárheimild málaflokksins aukin um 300 m.kr. til að auka framlag til menningarsjóða og listamannalauna.
3. Í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnar er fjárheimild málaflokksins aukin um 150 m.kr. til eflingar íslenskunni.
4. Tímabundin millifærsla 300 m.kr. fjárheimildar milli málefnasviða frá fjárlögum 2026 gengur til baka á málefnasvið 7 – Nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar.
5. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 259,2 m.kr. og er út­færð með hlutfallslegri skiptingu niður á safnlið, stofnanir og verkefni málaflokksins.

18.40 Íþrótta- og æskulýðsmál

Starfsemi í málaflokknum er að mestu leyti á hendi frjálsra félaga og félagasamtaka í sam­starfi við ríki og sveitarfélög og veltur starfsemi þeirra að hluta til á sjálfboðastarfi en að mestu á ráðnu starfsfólki sem sinnir faglegu starfi. Meginmarkmið aðgerða ríkis og sveitarfélaga skv. íþróttalögum er að stuðla að því að allir landsmenn eigi þess kost að iðka íþróttir við sem hagstæðust skilyrði og tilgangur æskulýðslaga er að styðja börn og ungmenni til þátttöku í æskulýðsstarfi og skapa sem bestar aðstæður fyrir þau til að vera virkir þátttakendur í sam­félaginu. Vinna er hafin við gerð ungmennastefnu sem mun skapa sameiginlega sýn stjórnvalda á málefni ungs fólks. Ríki og sveitarfélög styðja starfsemi íþrótta- og æskulýðssamtaka með ýmsum hætti og vinna að því að skapa trausta umgjörð um starfsemina.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjár­lögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verk­efnisins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 4.417,5 m.kr. og hækkar um 945,4 frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 26,7 m.kr.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 1.184 m.kr. vegna framkvæmda við Þjóðarhöll.
2. Fjárheimild málaflokksins lækkar um 210 m.kr. vegna tímabundinna framlaga sem falla niður.
3. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 28,6 m.kr. og lækkar fjárheimild málaflokksins sem því nemur. Skiptist aðhaldið niður á milli verkefna innan málaflokksins.