20 Framhaldsskólastig
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð mennta- og barnamálaráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 20 Framhaldsskólastig árið 2027 eru áætluð 56.913 m.kr. og lækka um 10,9 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026, eða sem svarar til 0,02%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 3.551,7 m.kr. milli ára, eða sem svarar til 6,7%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
20.10 Framhaldsskólar
Ábyrgð á málaflokknum liggur hjá mennta- og barnamálaráðuneyti, bæði er varðar rekstur og fagleg málefni framhaldsskólastigsins. Löggjöf um málaflokkinn tekur til opinberra framhaldsskóla og annarra framhaldsskóla sem hlotið hafa viðurkenningu til kennslu á framhaldsskólastigi. Framhaldsskólarnir eru um 40 og bjóða ýmist upp á almennt eða sérhæft nám, þar af bjóða 30 upp á fjölbreytt heildstætt nám samkvæmt aðalnámskrá framhaldsskóla. Saga skólanna og sérhæfing er ólík, þeir eru misjafnir að stærð og gerð og staðsettir víðs vegar um landið. Undir málaflokkinn falla einnig fagleg málefni, s.s. starfsþróun kennara, námskrárgerð og innleiðing og eftirfylgni með aðalnámskrá.
Nær 99% allra ungmenna innritast nú í framhaldsskóla og útlit er fyrir að óvenju stórir árgangar muni leggja stund á nám árið 2027. Lögð verður áhersla á STEM-greinar á framhaldsskólastigi í samræmi við nýja atvinnustefnu Íslands og bætt aðgengi að námsgögnum. Þá verður áfram unnið að stækkun fimm verknámsskóla með það að markmiði að efla iðn- og verknám um land allt.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Hækka hlutfall nemenda sem ljúka starfs- og tækninámi og jafna kynjadreifingu | ||
| Ljúka framkvæmdum við FB og vinna áfram að stækkun fjögurra framhaldsskóla (VMA, MÍ, FS, FNV) með það markmið að fjölga nemendum í starfs- og tækninámi. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Einfalda og skýra leiðir fullorðinna inn í starfsnám og til að fá raunfærni sína metna. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Vinna að jafnari kynjadreifingu í starfsnámi í samstarfi við fulltrúa atvinnulífsins og starfsnámsskóla. | Mennta- og barnamálaráðuneyti, starfsnámsskólar | Innan ramma |
| Markmið 2: Fjölga nemendum sem ljúka námi úr framhaldsskóla | ||
| Efla, samræma og þróa námsframboð á framhaldsskólastigi svo að það mæti betur fjölbreyttum þörfum nemenda og skýra umgjörð fjarnáms. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Undirbúningur að miðlægum stafrænum nemendagrunni sem veitir heildstæðar upplýsingar um nemendur og nám á framhaldsskólastigi. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Menntastefna 2030; verkefni í 2. áfanga ásamt innleiðingu á 3. áfanga, með tilliti til forgangsröðunar. . | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Markmið 3: Auka gæði menntunar i framhaldsskólum | ||
| Auka gæði STEM greina með mótun nýrrar viðmiðunarbrautar í samráði við framhaldsskóla og háskóla. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | 220 m.kr. |
| Umbætur í aðgengi framhaldsskólanemenda að fjölbreyttum námsgögnum. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | 75 m.kr. |
| Innleiða endurskoðuð gæðaviðmið um skólastarf í framhaldsskólum til notkunar í innra mati skólanna. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Framkvæma ytra mat sem byggir á nýjum gæðaviðmiðum og breyttu fyrirkomulagi sem felur í sér aukna viðveru á vettvangi. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Vinna að nýju reiknilíkani sem dreifir fjármunum milli framhaldsskóla með skilvirkari hætti en áður byggt á samræmdri gagnasöfnun. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
| Frekari þróun gagnagrunns fyrir námsbrautir framhaldsskóla til þjónustu við nemendur og skóla. | Mennta- og barnamálaráðuneyti | Innan ramma |
Við vinnslu frumvarps til fjárlaga 2027 var stuðst við sömu nemendatölur og voru í fjárlögum 2026 þegar framlög er dreift á milli framhaldsskóla. Fyrir 2. umræðu fjárlaga 2027 verða gerðar breytingar á nemendafjöldatölum og fjárveitingum til skóla en þá liggja fyrir betri upplýsingar um skólavist nemenda í fullu námi á haustönn 2026.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 54.997,9 m.kr. og hækkar um 69,4 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 3.500,9 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins er aukin um 1.800 m.kr. vegna nemendafjölgunar í framhaldsskólum. Á móti vegur að 1.500 m.kr. tímabundin framlög vegna nemendafjölgunar falla niður.
- Fjárfestingarheimild hækkar um 700 m.kr. vegna stækkunar á verknámsskólum á Suðurnesjum, Akureyri, Sauðárkróki og Ísafirði.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 220 m.kr. vegna áherslu á STEM-greinar.
- Framlög hækka um 75. m.kr. vegna fjölbreyttra námsgagna.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins og markmiðs ríkisstjórnar um að fækka starfsfólki ríkisins nemur 1178,6 m.kr. og lækkar fjárheimild málaflokksins sem því nemur.
20.20 Tónlistarfræðsla
Um málaflokkinn gilda lög um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, nr. 75/1985, og taka þau til tónlistarskóla sem reknir eru af sveitarfélögum og annarra sem njóta styrks samkvæmt lögunum. Mennta- og barnamálaráðuneytið fer með faglega umsjón og eftirlit með tónlistarfræðslu, s.s. yfirstjórn námskrár- og námsefnisgerðar. Þá skipar ráðuneytið samstarfsnefnd tónlistarfræðslunnar til að fjalla í heild um starfsemi tónlistarskóla, samstarf skólanna og/eða rekstraraðila þeirra sem og samstarf tónlistarskóla við grunnskóla og framhaldsskóla.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 830,1 m.kr. og lækkar um 20,3 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 37,6 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 20,3 m.kr.
20.30 Vinnustaðanám og styrkir
Tilgangur löggjafar um vinnustaðanámssjóð er að auðvelda nemendum að ljúka tilskildu námi skv. aðalnámskrá framhaldsskóla, koma til móts við kostnað fyrirtækja og stofnana af vinnustaðanámi og auðvelda fyrirtækjum og stofnunum að taka nemendur á náms- eða starfsþjálfunarsamning.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 392,6 m.kr. og tekur ekki breytingum frá gildandi fjárlögum. Engar almennar launa- og verðlagsbreytingar koma inn á málaflokkinn.
20.40 Jöfnun námskostnaðar
Undir málaflokkinn falla lög um námsstyrki, nr. 79/2003. Námsstyrkir eru veittir til jöfnunar á fjárhagslegum aðstöðumun nemenda í framhaldsskólum að því leyti sem búseta veldur þeim misþungri fjárhagsbyrði eða efnaleysi torveldar þeim nám.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 692,4 m.kr. og lækkar um 60 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 24,1 m.kr.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 60 m.kr.
Fjárlög fyrir árið 2027