31 Húsnæðis- og skipulagsmál
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð félags- og húsnæðismálaráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra. Það skiptist í tvo málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 31 Húsnæðis- og skipulagsmál árið 2027 eru áætluð 22.115,4 m.kr. og lækka um 3.993,4 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026 eða sem svarar til 15,4%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum lækka útgjöldin um 3.797,7 m.kr. milli ára eða sem svarar til 14,7%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
31.10 Húsnæðismál
Undir starfsemi málaflokksins falla húsnæðisbætur, stofnframlög, hlutdeildarlán og Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS).
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Húsnæðisöryggi og jafnrétti landsmanna í húsnæðismálum | ||
| Heildarendurskoðun almenna íbúðakerfisins.* | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Hlutdeildarlán til fyrstu íbúðarkaupa efld enn frekar.* | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Staða leigjenda styrkt með breyttri löggjöf um reglubundnar breytingar á leigufjárhæð og tryggingar fyrir efndum leigusamnings.* | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Markmið 2: Jafnvægi á húsnæðismarkaði | ||
| Samningar við sveitarfélög um uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á grundvelli rammasamnings ríkis og sveitarfélaga til að tryggja nægt og tímanlegt lóðaframboð.** | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Liðkað fyrir umbreytingu atvinnuhúsnæðis í íbúðarhúsnæði.** | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Leigumarkaðurinn á landsbyggðinni efldur.** | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Markmið 3: Skilvirkari stjórnsýsla og gæði íbúða í jafnvægi við umhverfið | ||
| Aukin réttarvernd neytenda vegna byggingargalla með breyttu fyrirkomulagi byggingareftirlits.* | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti, HMS | Innan ramma |
| Einfaldara regluverk með endurskoðun byggingarreglugerðar og laga um mannvirki.** | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Auknar rannsóknir og prófanir á sviði húsnæðis- og mannvirkjamála með samstarfsvettvangnum Burði.* | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti, HMS og Skipulagsstofnun | Innan ramma |
*Verkefnið styður jafnframt við markmið 2.
** Verkefnið styður jafnframt við markmið 1.
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 21.780,9 m.kr. og lækkar um 3.495,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 195,7 m.kr.
Ekki er um teljandi breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Stofnframlög vegna almennra leiguíbúða lækka um 3.000 m.kr. þar sem nýting þeirra hefur verið undir áætlunum og nemur fjárveitingin 4.500 m.kr. árið 2027.
- Fjárheimild Skipulagsstofnunar, 498,2 m.kr., flyst yfir til Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar í kjölfar sameiningar stofnananna í febrúar 2026.
c. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 193,4 m.kr.
31.20 Skipulagsmál
Undir starfsemi málaflokksins fellur Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS) og Skipulagssjóður. Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Vernd umhverfis og náttúru | ||
| Greining á upplýsingum um landnýtingu og stöðu og þróun skipulagsmála og gerð vegvísis um umbætur. | HMS | Innan ramma |
| Forgangsröðun verkefna vegna skipulags strandsvæða. | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti, HMS | Innan ramma |
| Markmið 2: Velsæld samfélags | ||
| Samþætting húsnæðisáætlana og skipulagsáætlana til að auka yfirsýn og bæta gögn um framtíðarmöguleika í húsnæðisuppbyggingu | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti og HMS | Innan ramma |
| Markmið 3: Samkeppnishæft atvinnulíf | ||
| Endurskoðun skipulagslaga.. | Félags- og húsnæðismálaráðuneyti | Innan ramma |
| Styrkt verði leiðbeinandi hlutverk HMS við sveitarfélög við skipulagsgerð og afgreiðslu skipulagstillagna. | HMS | Innan ramma |
| Gerð verði strandsvæðisskipulög í Eyjafirði og Skjálfanda. | HMS | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 334,5 m.kr. og lækkar um 498,2 m.kr. frá gildandi fjárlögum.
Fjárlög fyrir árið 2027