Útgjaldaviðmið NATO til varnar- og öryggismála - Rammagrein 2

Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins (NATO) í júní 2025 samþykktu aðildarríki bandalagsins sameiginlegt útgjaldamarkmið fyrir árið 2035 sem kveður á um að heildarútgjöld til varnar- og öryggismála skuli nema 5% af vergri landsframleiðslu (VLF). Skil á árlegum framvinduskýrslum hefjast 15. maí 2026.

Heildarviðmiðið skiptist í tvær meginstoðir: 1) 3,5% af VLF vegna hernaðartengdra útgjalda í samræmi við hæfniviðmið NATO, og 2) 1,5% af VLF vegna útgjalda til varnar- og öryggismála sem snúa að eflingu innviða, net- og fjarskiptakerfa, borgaralegum viðbúnaði, áfallaþoli, nýsköpun og þróun varnartengds iðnaðar. Þar sem ekki er starfandi her á Íslandi hafa íslensk stjórnvöld fram til þessa verið undanskilin markmiðum um hernaðartengd útgjöld. Hins vegar hafa stjórnvöld skuldbundið sig til þess að mæta markmiðum um varnar- og öryggistengd útgjöld 1,5% af VLF. 

1,5% viðmiðið nær til hins opinbera í heild; ríkis, sveitarfélaga og opinberra fyrirtækja í þeirra eigu. Stór hluti þeirra innviða sem hafa þýðingu fyrir þjóðaröryggi, áframhaldandi rekstur samfélagsins og viðnámsþrótt í áföllum er rekin af opinberum aðilum á ólíkum stjórnsýslustigum og því mikilvægt að samræma aðferðafræði við framsetningu áætlana.

Þar sem um er að ræða útgjöld sem efla áfallaþol og öryggi sem nýtist jafnt í borgaralegum sem hernaðarlegum tilgangi, er í núverandi áætlunum talsvert af fjármagni þegar veitt til slíkra verkefna. Undir þennan flokk falla uppbygging flugvalla, hafna og rekstur landhelgisgæslu og netöryggissveita, svo fáein dæmi séu nefnd. Í samstarfi við utanríkisráðuneytið hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið unnið að því að kortleggja slík útgjöld til undirbúnings fyrir skil á framvinduskýrslu í maí nk. og til þess að undirbúa áætlanir og ákvörðunartöku fyrir framvindu slíkra útgjalda á árunum fram til ársins 2035. Sú vinna er í gangi á þessum tímapunkti og er gert ráð fyrir nánari umfjöllun um þróun þessara útgjalda í fjármálaáætlunum á komandi árum. 

Samhliða þessari kortlagingu er unnið að því að móta heildstæða langtímaáætlun um framlög hins opinbera til varnar- og öryggismála er lýtur að kerfislega mikilvægum innviðum. Áætlunin mun byggja á samræmdum nálgunum milli stjórnvalda, sveitarfélaga og opinberra fyrirtækja og tryggja að framsetning útgjalda verði í samræmi við skilgreiningar NATO og þær væntingar sem gerðar eru um áreiðanleika og framsetningu gagna. Með þessu er lagður grunnur að markvissri framvindu, gagnsæi í ákvarðanatöku og áreiðanlegri eftirfylgni við markmið bandalagsins.

Áhersla er á að tryggja að þau útgjöld sem teljast til 1,5% viðmiðsins stuðli að raunhæfri eflingu innviða, órofnum rekstri grunnkerfa og aukinni seiglu samfélagsins gagnvart fjölþættum öryggisógnum. Þannig mun hið opinbera auka fjármagn í varnar- og öryggismál í átt að markmiðinu fyrir 2035 og tryggja að Ísland geti skilað traustri, samræmdri og trúverðugri framvinduskýrslu til NATO ár hvert.