03 Æðsta stjórnsýsla

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forsætisráðherra. Það skiptist í þrjá málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2023–2025.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýn er að æðsta stjórnsýsla ríkisins vinni samhent í þágu allra landsmanna og hlúi að grunngildum lýðræðislegs velferðarsamfélags.

Meginmarkmið æðstu stjórnsýslu ríkisins er að styðja forsætisráðherra til að sinna forystu- og samhæfingarhlutverki sínu í samfélaginu, á vettvangi ríkisstjórnar og innan Stjórnarráðs Íslands.

Stefna málefnasviðsins

Forsætisráðherra stýrir og samhæfir störf ríkisstjórnarinnar, er helsti málsvari hennar og ber höfuðábyrgð á að stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sé innleidd. Forsætisráðuneytið styður við hlutverk forsætisráðherra og tryggir að starfsemi ríkisstjórnarinnar sé í samræmi við lög. Í tengslum við ríkisstjórn starfa ráðherranefndir að samhæfingu málefna þvert á ráðuneyti. Á tímabili fjármála­áætlunarinnar er stefnt að nýbyggingu við Stjórnarráðshúsið sem mun hýsa starfsemi ráðuneytisins og gerbreyta aðstöðu æðstu stjórnsýslu.

Meðal forgangsverkefna ríkisstjórnarinnar er hagræðing í ríkisrekstri. Jafnframt hyggst ríkisstjórnin vinna að aukinni verðmætasköpun í atvinnulífi, fjárfesta í innviðum og efla heilbrigðis- og velferðarþjónustu. Forsætisráðuneytið fer með forystu í verkefnum sem hafa að meginmarkmiði að stuðla að hagkvæmni í ríkisrekstri. Forsætis­ráðuneytið fylgir þessum áherslum eftir og leiðir vinnu um fækkun ýmissa stjórnsýslunefnda og sameiningu smærri stofnana og verkefna. Forsætisráðuneytið hefur áfram forystu um mótun atvinnustefnu fyrir Ísland og eftirfylgni hennar. Lögð er sérstök áhersla á atvinnuþróun og stórar fjárfestingar í íslensku atvinnulífi.

Þróun stjórnskipunar, endurskoðun stjórnarskrár, aðgerðir til að efla traust og treysta lýð­ræðislega stjórnarhætti eru viðvarandi verkefni málefnasviðsins. Tækifæri eru til að efla almenningssamráð við opinbera stefnumótun, m.a. með stafrænum lausnum til að ná betur til íbúa. Á tímabili fjármálaáætlunarinnar verður unnið áfram að heildarendurskoðun stjórnar­skrárinnar með áherslu á ákvæði um auðlindir í þjóðareign í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þá verður í samstarfi við sveitarfélög unnið að umsýslu með þjóðlendum með sjálfbæra nýtingu í þágu allra íbúa að leiðarljósi.

Forsætisráðuneytið fer með verkstjórn og samhæfingu á vettvangi Stjórnarráðsins. Ýmis tækifæri felast í samhæfingarhlutverki forsætisráðuneytisins og birtast m.a. í samráði æðstu stjórnenda og samhæfingu í ráðherranefndum en einnig umsjón með ýmsu samstarfi ráðuneyta, t.d. upplýsingafulltrúa, mannauðsstjóra og skjalastjóra og forystu í stefnuráði Stjórnarráðsins. Tækifæri eru falin í því að vinna áfram að skipulagi og getu æðstu stjórnsýslu til samhæfingar, stefnumótunar og verkefnastjórnunar þvert á ráðuneyti. Samhent stjórnsýsla auðveldar mið­lægu framkvæmdarvaldi að vinna að ýmsum pólitískum áherslum og mæta samfélagslegum áskorunum sem krefjast samstarfs. Slíkar áskoranir birtast m.a. í breyttri samsetningu þjóðar­innar og lýðfræði­legum breytingum, viðbrögðum vegna loftslagsbreytinga, örri tækniþróun og þróun gervigreindar.

Samhæfing aðgerða og ákvarðanatöku vegna yfirstandandi jarðhræringa á Reykjanesskaga og yfirsýn yfir málefni Grindavíkur og endurreisn bæjarins eru mikilvæg viðfangsefni forsætis­ráðuneytisins á tímabili fjármálaáætlunarinnar.

Aðkoma forsætisráðuneytisins að alþjóðamálum hefur aukist, ekki síst vegna breyttra aðstæðna í öryggis- og varnarmálum. Reglubundin samskipti milli norrænu forsætisráðu­neytanna í aðdraganda funda og í samhengi við mál á alþjóðavettvangi hafa aukist í skugga árásarstríðs Rússa í Úkraínu. Þá er styrking tengsla við Bandaríkjastjórn viðvarandi verkefni sem og samráð við önnur bandalagsríki vegna leiðtogavíddar Atlantshafs­bandalagsins. Mikil­væg er einnig árvekni vegna ógna á Norður-Atlantshafi og málafylgja Íslands um hagsmuna­mál á Norðurslóðum. Styrking tengsla við Evrópusambandið um hagsmunamál Íslands á vettvangi EES-samstarfsins er einnig áherslumál, ásamt stuðningi við hagsmunagæslu gagn­vart ríkjum og alþjóðastofnunum.

Forsætisráðuneytið hefur forystu í umfangsmikilli vinnu sem miðar að því að styrkja áfalla­þol samfélagsins. Breytt öryggisumhverfi krefst víðtækrar samhæfingar. Til að vinna að mark­miðum þjóðar­öryggis­stefnunnar er lykilmál þjóðaröryggisráðs að styrkja áfallaþol og grunn­stoðir samfélagsins. Þar þarf að líta til áskorana sem varða flest svið samfélagsins enda er áfallaþol háð samfelldri virkni mikilvægra innviða. Ný staða í öryggismálum gerir kröfur til íslenskra stjórnvalda um skilvirkar og skýrar aðgerðir til að tryggja öryggi samfélagsins.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Framlög lækka um 680 m.kr. á tímabili áætlunarinnar vegna tímabundins framlags til nýbyggingu við Stjórnarráðshúsið og almennrar og sértækrar aðhaldskröfu.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.