06 Hagskýrslugerð og grunnskrár

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forsætisráðherra og dómsmálaráðherra. Undir það heyrir einn málaflokkur sem ber sama heiti og sviðið. Í eftirfarandi töflu má sjá fjárhags­lega þróun hans og málefna­sviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýn málefnasviðsins er að tryggð verði í hvívetna gæði opinberrar hagskýrslu­gerðar og að samræmi verði tryggt í vinnubrögðum og aðferðum innan hagskýrslu­kerfisins. Enn fremur að tryggja gæði, áreiðanleika og hagkvæmni við rekstur grunnskráa ríkisins og bæta samvirkni milli þeirra.

Meginmarkmið málefnasviðsins er að stuðla að góðu aðgengi að áreiðanlegum og tíman­legum gögnum um íslenskt samfélag og tryggja að grunnskrár byggist á bestu fáanlegu upp­lýsingum, viðföng þeirra séu aðeins skráð einu sinni og að skrárnar séu varðar með bestu tækni­legu lausnum á hverjum tíma.

Stefna málefnasviðsins

Vandaðar og áreiðanlegar opinberar tölfræðiupplýsingar eru mikilvægar undirstöður í upp­lýsingakerfi sérhvers lýðræðisþjóðfélags. Þær eru í senn nauðsynleg forsenda lýðræðis­legrar umræðu og grundvöllur vandaðra ákvarðana meðal stjórnvalda, fyrirtækja og einstaklinga.

Hagstofa Íslands og aðrir framleiðendur opinberra tölfræðiupplýsinga standa frammi fyrir margvíslegum áskorunum við að mæta vaxandi og fjölbreyttri upplýsingaþörf samfélagsins. Á sama tíma og eftirspurn eftir gögnum vex, og kröfur um tímanlegar hágæðahagtölur sömu­leiðis, reynist erfiðara en áður að afla þeirra með úrtaksrannsóknum. Þá hefur framboð af marg­víslegum tölfræðiupplýsingum að misjöfnum gæðum aukist mikið samfara tækni- og sam­félagsbreytingum.

Mikil tækifæri eru fyrir hendi til að efla Hagstofu Íslands sem miðstöð opinberrar hag­skýrslugerðar og treysta samræmingar- og samhæfingarhlutverk hennar innan hagskýrslu­kerfisins. Unnið verður að margvíslegum umbótum með þessi markmið að leiðarljósi á næstu árum. Þá verður jafnframt unnið að því að finna Hagstofunni skýrara hlutverk í íslensku gagna­vistkerfi og þannig styðja við innleiðingu á gagnastefnu ríkisins sem nú er í smíðum. Til viðbótar liggja margvísleg tækifæri í notkun gervigreindar við hagskýrslugerð. Meðal for­sendna hagnýtingar gervigreindar við hagskýrslugerð og aukinnar sjálfvirkni er samræmd gagnahögun og bættir gagnainnviðir. Þá verður unnið að bættri högun stjórnsýslugagna til að auka hagkvæmni og efla getu Hagstofunnar til að bregðast við brýnum þörfum notenda hag­talna, ekki síst stjórnvalda. Enn fremur er stefnt að því að tryggja markvissari innleiðingu þeirra tölfræðigerða sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn.

Að störfum er hagtalnanefnd sem falið er að fjalla um áskoranir við opinbera hagskýrslu­gerð og gera tillögur til úrbóta sem stuðlað geta að bættu aðgengi greinenda og almennings að gögnum og tryggja áreiðanlegri og fyrirsjáanlegri birtingu mikilvægra opinberra tölfræði­upplýsinga. Nefndin mun skila tillögum sínum til ráðherra á fyrsta ársfjórðungi 2026. Á grunni þeirra tillagna er stefnt að því að vinna að ofangreindum umbótum við hagskýrslugerð og styrkja samhæfingar- og forystuhlutverk Hagstofunnar í opinberri hagskýrslugerð.

Örugg og áreiðanleg þjóðskrá sem ein af grunnskrám ríkisins er forsenda yfirsýnar yfir íbúa landsins. Þjóðskrá er gagnagrunnur um íbúa og er í raun miðlægt safn upplýsinga um ein­staklinga og lífsviðburði er tengjast þeim. Markmið þjóðskrár er að tryggja gæði, áreiðanleika og hagkvæmni við rekstur ásamt því að tryggja að grunnar þjóðskrár byggist á réttum upp­lýs­ingum og séu varðir með hagkvæmustu tæknilegu lausnum hverju sinni. Þjóðskrá er í sam­starfi með nokkrum stofnunum þar sem markmiðið er að vinna á kerfisbundinn hátt að afbrota­vörn­um gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Áherslur eru á auðkenningu og raunverulega búsetu/lög­heimili einstaklinga.

Á tímabili fjármálaætlunar verður ný tegund vegabréfa gefin út en þau verða með uppfærð­um öryggiskröfum frá þeim sem nú eru í gildi. Einnig verða framleiðslutæki og hugbúnaður til skilríkjaframleiðslu uppfærð sem mun auka öryggi og tryggja að íslensk skilríki séu áfram með þeim öruggustu í heimi.

Þjóðskrá er í samstarfi með öðrum Norðurlöndum og Eystrasaltslöndum að verkefnum um stafræna þjónustu þvert á landamæri. Fyrir tilstilli þess geta einstaklingar nýtt rafræn skilríki frá heimalandi sínu til að fá aðgang að þjónustu og gögnum í öðru landi.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar. Málefni á ábyrgð menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra flutt á málefnasvið 07 og fjármála- og efnahagsherra flutt á málefnasvið 05 samtals fjárhæð 59,9 m.kr. Aðrar breytingar á tímabili áætlunarinnar eru 302,2 m.kr. sem skýrast af lækkun vegna niðurfellingar á tímabundnu framlagi og vegna almennrar og sértækrar aðhaldskröfu.