10 Réttindi einstaklinga, trúmál og stjórnsýsla dómsmála

Málefnasviðið nær yfir starfsemi stjórnvalda sem miðar með einum eða öðrum hætti að því að veita einstaklingum þjónustu og tryggja grundvallarréttindi þeirra. Starfsemi málefna­sviðsins er á ábyrgð dómsmálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra og skiptist það í fimm málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefna­sviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Meginmarkmið málefnasviðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að réttindi einstaklinga séu virt og aðgengi að þeim tryggt með skýrri og greinargóðri upplýsingagjöf stjórnvalda. Í öðru lagi að stjórnsýsla málefnasviðsins sé fagleg og skilvirk og stuðli að markvissri nýtingu fjármagns. Í þriðja lagi að regluverk í útlendingamálum sé í samræmi við það sem gerist í nágrannaríkjum og að málsmeðferð sé vönduð og skilvirk.

Stefna málefnasviðsins

Eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar er að einfalda stjórnsýslu, hagræða og sameina stofnanir. Með nýjum lögum um sýslumann verða sýslumannsembættin níu sameinuð í eitt þann 1. janúar 2027 og fækkar ríkisstofnunum þar með um 5%. Markmið laganna eru í sam­ræmi við áherslur ríkisstjórnar um betri nýtingu fjármuna og aukin gæði opinberrar þjónustu með einfaldari stjórnsýslu og jöfnu aðgengi fólks óháð búsetu. Sameiningu embættanna er jafnframt ætlað að stuðla að vandaðri og samræmdri málsmeðferð og skapa forsendur fyrir endurskipulagningu starfseminnar með áherslu á dreifða starfsemi um landið og hagkvæmari rekstur.

Á tímabili fjármálaáætlunarinnar verður unnið að því að nýta fjárheimildir málaflokksins til að styðja við þessa þróun.

Ríkisstjórnin leggur áherslu á að samræmis skuli gætt við reglur nágrannaríkja á sviði útlendingamála. Jafnframt er lögð áhersla á að stjórnsýslan tryggi mannúðlegt og skilvirkt kerfi fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd. Þá þarf einnig að uppfylla skuldbindingar Íslands sem aðildarríkis Schengen-samstarfsins. Liður í því er skilvirkar brottvísanir einstaklinga í ólög­mætri dvöl og innleiðing regluverks Evrópusambandsins á sviði útlendingamála, m.a. verndar og fólksflutningasamkomulags (e. The Pact on Migration and Asylum), sem felur m.a. í sér innleiðingu svokallaðs skimunarferlis.

Umsóknum um dvalarleyfi og ríkisborgararétt hefur fjölgað undanfarin ár en samhliða hefur umsóknum um alþjóðlega vernd fækkað. Endurskoðun stendur nú yfir á dvalarleyfiskafla laga um útlendinga og í framhaldi verður unnið að samsvarandi endurskoðun laga um ríkis­borgararétt. Breytingar þessar stuðla að því að tryggja einfalt og skýrt regluverk.

Ein helsta áskorun útlendingamála snýr að óvissu um fjölda umsókna um alþjóðlega vernd á ári hverju. Fjöldinn ræðst af ytri þáttum sem stjórnvöld hafa takmörkuð áhrif á. Unnið er að aukinni hagræðingu í stjórnsýslu málaflokksins með því að sameina fleiri mál sem varða útlendinga undir eitt ráðuneyti, dómsmálaráðuneytið.

Áskoranir eru í málefnum kirkjugarða. Nauðsynlegt er að endurnýja einu bálstofu landsins sem hefur verið rekin frá árinu 1948 í Fossvogskirkjugarði. Í samræmi við samkomulag sem ríkið gerði við Kirkjugarða Reykjavíkurprófastdæma í upphafi árs 2026 mun ríkissjóður leggja til fjármagn til uppbyggingar nýrrar bálstofu í Gufuneskirkjugarði. Gert er ráð fyrir að ný bálstofa verði tekin í notkun árið 2027. Unnið verður að stefnumótun í málefnum kirkjugarða.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Fjárheimildir málefnasviðsins lækka um 2,7 ma.kr. á tímabili áætlunarinnar vegna almenns aðhalds, væntra sameininga stofnana og lækkunar í framlögum til útlendingamála vegna færri umsókna.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.