15 Orkumál

Starfsemi á málefnasviði orkumála er á ábyrgð ráðherra umhverfis-, orku- og loftslagsmála. Undir málefnasviðinu er einn málaflokkur sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun hans á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýn er að Ísland sé land hreinnar orku þar sem öll orkuframleiðsla er af endur­nýjanlegum uppruna og samfélagslegur ábati af orkuauðlindum er hámarkaður almenningi til hagsbóta og í sátt við umhverfi og náttúru. Landsmönnum verði tryggður jafn aðgangur að orku óháð fjárhag og búsetu.

Jafnframt verði tryggt að landið geti mætt tímabundnum framboðstruflunum, m.a. með neyðarbirgðum jarðefnaeldsneytis.

Meginmarkmið er styður við framtíðarsýn er að orkuöryggi og áfallaþol raforku, varma og eldsneytis verði tryggt með auknu framboði fjölbreyttra endurnýjanlegra orkukosta á sam­keppnishæfu og viðráðanlegu verði, traustum innviðum og nauðsynlegum neyðarbirgðum jarð­efnaeldsneytis. Orkuskipti hafi réttlát umskipti að leiðarljósi og miði að því að draga verulega úr eða hætta notkun jarðefnaeldsneytis.

Stefna málefnasviðsins

Á undanförnum árum hefur myndast ójafnvægi milli framboðs og eftirspurnar á raforku­markaði þar sem orkuöflun og uppbygging flutningsinnviða hefur ekki haldið í við vaxandi umsvif í samfélaginu. Stjórnvöld vinna að því að bæta úr þessari stöðu og liðka fyrir fram­kvæmdum á sviði innviðauppbyggingar, raforkuframleiðslu og jarðhitavinnslu.

Þegar hefur verið ráðist í lagabreytingar og umbætur í stjórnsýsluframkvæmd sem miða að einfaldari og skilvirkari leyfisferlum og heldur sú vinna áfram. Miðað er að heilbrigðari um­gjörð raforkumarkaðar þar sem hagsmunir almennings eru settir í forgang en dreifikostnaður raforku hefur verið jafnaður til fulls. Þá eru lög um hitaveitur komin til ára sinna og verða endurskoðuð.

Lögð verður fram orkuöflunarstefna sem mun fela í sér skýra langtímasýn um uppbyggingu nýrrar orkuframleiðslu til að tryggja fyrirsjáanleika og stöðugt framboð raforku.

Þingsályktunartillaga um uppbyggingu flutningskerfisins verður lögð fram. Unnið verður markvisst að því að halda aftur af kostnaðarhækkunum í sérleyfisstarfsemi um leið og skapaðar verða forsendur fyrir sérleyfisfyrirtæki til þess að þróa gjaldskrár flutnings og dreifingar í sam­ræmi við kerfislæga eiginleika og notkunarmynstur og stuðla þannig að hagkvæmni og jafnari notkun.

Áhersla verður á áfallaþol orkukerfa enda eru þau grunnur að áfallaþoli samfélagsins. Fram­kvæma þarf heildstætt áhættumat og vinna viðbragðsáætlanir fyrir orkukerfin í heild, þ.m.t. fyrir jarðefnaeldsneyti. Gerð verður gangskör að því að tryggja lágmarksbirgðir jarðefna­elds­neytis.

Að auki verður lögð áhersla á aukna íblöndun, bætta orkunýtni, uppbyggingu innviða og fjölbreyttari orkukosti er miða að því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Lækkun á útgjaldaramma milli fjárlaga 2026 og áætlunar 2027 um tæplega 3,2 ma.kr. skýrist að mestu af sértækri hagræðingu á málefnasviðinu og tímabundinni lækkun um 1,2 ma.kr. á styrkjum til orkuskipta. Þá skýrist lækkun árið 2031 af lokum upphaflegrar áætlunar um styrki til orkuskipta.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.