18 Menning, listir, íþrótta- og æskulýðsmál

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð forsætisráðherra, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Allir landsmenn eiga að geta aukið lífsgæði sín með þátttöku í öflugu og fjölbreyttu starfi á sviðum lista, menningar, íþrótta- og frístundastarfs. Áhersla er lögð á aðgengi landsmanna að menningarlífi og íþrótta- og frístundastarfi óháð efnahag og búsetu. Stutt verði við verð­mætasköpun og útflutning skapandi greina. Mannréttindi, tjáningarfrelsi og virðing fyrir fjöl­breytileika verði leiðarstef í málefnum menningar og lista og minjum og menningararfi verði vel sinnt.

Meginmarkmið stjórnvalda á sviði menningar og lista eru m.a. að auka fjölbreytni í menn­ingarstarfi, listum og skapandi greinum. Mikilvægt er að hlúa að varðveislu, aðgengi, miðlun og skráningu menningararfs þjóðarinnar. Styrkja skal stöðu íslensku og íslensks táknmáls sem eru opinber mál á Íslandi. Sérstaklega skal efla aðgengi barna og ungmenna að íþróttum, listum og frístundastarfi. Meginmarkmið stjórnvalda á sviði íþrótta- og frístundastarfs er að auka gæði og styrkja faglega umgjörð um skipulagt íþrótta- og frístundastarf.

Stefna málefnasviðsins

Þátttaka í menningarstarfi, varðveisla og miðlun menningar er hluti af viðnámsþrótti og sjálfsmynd þjóða. Menningarstofnanir standa frammi fyrir vanda varðandi aðstöðu og aðbúnað menningarverðmæta. Nauðsynlegt er að styrkja rekstrargrundvöll stofnana á málefnasviðinu svo þær geti ræktað lögbundið hlutverk sitt. Efla þarf skráningu og stafvæðingu menningararfs enda er það forsenda fyrir minjavernd, aðgengi, miðlun og varðveislu (menningar) til lengri tíma. Forsenda fyrir stafvæðingu menningarverðmæta er að innviðir, þar á meðal húsnæði og tækjabúnaður, standist innlendar og alþjóðlegar kröfur. Greina þarf möguleika stofnana til frekara samstarfs til að styrkja faglegt starf.

Kanna þarf frekari samþættingu Þjóðleikhúss, Óperu og Íslenska dansflokksins. Halda þarf áfram undirbúningi viðbyggingar við Þjóðleikhús.

Endurmeta skal sjóðakerfi á sviði menningar og lista með einföldun og skilvirkni að mark­miði. Fornminjasjóður er grunnstoð í rannsóknum á merkum fornminjum. Sjóðurinn verður efldur næstu árin og áhersla lögð á skráningu strandminja í hættu.

Áfram verður starfað á grunni þeirra stefna og aðgerðaáætlana sem mótaðar hafa verið á sviði tónlistar, myndlistar, kvikmynda og hönnunar á tímabili áætlunarinnar. Að auki verði unnið að mótun stefna á sviði sviðslista og bókmennta.

Aðgerðaáætlanir fyrir íslensku og íslenskt táknmál verða endurskoðaðar. Þróun og framtíð íslenskrar tungu á tímum örrar alþjóðavæðingar og tæknibyltinga er mikilvæg til að styrkja stöðu þjóðtungunnar. Áfram verður unnið að því að efla, varðveita og stuðla að þróun íslensks táknmáls.

Söfnun og miðlun tölfræðilegra upplýsinga um menningarmál og skapandi greinar verður efld til að tryggja nákvæmari stefnumótun og aukna eftirfylgni með mælikvörðum. Áhersla verður lögð á kynja-, byggða- og jafnréttissjónarmið.

Menningarsamningar og stuðningur við menningarhús á landsbyggðinni eru liður í að jafna tækifæri landsmanna til að njóta og taka þátt í menningu og listum um land allt.

Hagræn og samfélagsleg áhrif menningar, lista og skapandi greina eru veruleg. Stuðningur við menningargreinar fellur að markmiðum stjórnvalda um aukið aðgengi að menningu, fjölbreyttara atvinnulífi og sjálfbærri verðmætasköpun.

Meginmarkmið stjórnvalda á sviði íþrótta- og frístundastarfs er að efla innviði, auka gæði og styrkja faglega umgjörð um skipulagt íþrótta- og frístundastarf. Liður í því er endurskoðun laga í málaflokknum sem styður við nauðsynlegar breytingar sem eru í takt við samfélagslega þróun. Sömuleiðis er hafin vinna við gerð ungmennastefnu sem leggur grunn að áherslum stjórnvalda á málefnum barna og ungmenna. Innleitt verður nýtt fyrirkomulag afreks­íþróttastarfs, unnið að undirbúningi og uppbyggingu þjóðarleikvanga og stefnt að því að ný þjóðarhöll verði tekin í notkun á tímabilinu. Unnið verður að því að efla nýjar svæðisstöðvar íþróttahreyfingarinnar sem vinna að því að efla faglegt starf innan íþróttafélaga um allt land með áherslu á jöfn tækifæri til þátttöku í íþróttastarfi, stuðning við þjálfara, farsæld barna, lýðheilsu og sjálfboðaliðastarfs.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.

Gert er ráð fyrir auknu framlagi til menningarsjóða, listamannalauna og verkefna tengdum íslensku. Fjárfestingarheimildir vegna byggingar nýrrar þjóðarhallar falla til á tímabilinu og er gert ráð fyrir að hún verði tekin í notkun árið 2029. Á móti er gert ráð fyrir lækkun útgjalda vegna hagræðinga og niðurfellingar tímabundinna fjárheimilda. Heildarbreyting fjárheimilda málefnasviðsins nemur tæplega 2 ma.kr. til lækkunar á tímabili fjármálaáætlunar.