​21 Háskólastig

Starfsemi á þessu málefnasviði heyrir undir menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra. Málefnasviðið skiptist í þrjá málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Farsæld Íslands byggist á öflugu háskólastarfi. Háskólarnir eru vettvangur nýrrar þekkingar og lausna við samfélagslegum áskorunum, hvort sem er í þjóðfélagslegu eða hnattrænu sam­hengi. Fjölbreytt menntun styrkir grunnstoðir samfélagsins í nútíð og framtíð og háskóla­umhverfið myndar frjóan jarðveg fyrir nýja þekkingu og nýjar lausnir. Úr háskólum útskrifast einstaklingar með færni til að mæta fjölbreyttum þörfum samfélagsins, fá störf við hæfi og skapa áhugaverð tækifæri byggð á þekkingu, hugviti og skapandi hugsun. Menntasjóður náms­manna styður við nemendur með fjölbreyttan bakgrunn og jafnar tækifæri til náms óháð búsetu og efnahag.

Stefna málefnasviðsins

Starfsemi háskóla er ein grunnstoðin í atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar en örar samfélags­legar breytingar kalla á trausta menntun og öflugar rannsóknir. Innan háskóla og rannsókna­stofnana skapast þekking og færni sem styður við fjölbreytt atvinnulíf, tækniþróun og ný­sköpun. Vísindaleg þekking gegnir lykilhlutverki í því að þróa nýjar lausnir gagnvart sam­félagslegum áskorunum, s.s. loftslagsbreytingum og náttúruvá, og traust þekking á umhverfi og aðstæðum hér á landi er mikilvæg til að tryggja innviði og örugga búsetu um allt land. Upplýstar ákvarðanir um nýtingu auðlinda byggjast sömuleiðis á þekkingu og rannsóknum.

Mönnun mikilvægra starfsstétta, s.s. í löggæslu, heilbrigðiskerfi og menntakerfi, er áskorun í íslensku samfélagi. Starfsvettvangur allra þessara stétta kallar á vel menntað fagfólk, fram­sæknar rannsóknir, trausta innviði og aðlaðandi starfsumhverfi og háskólar gegna lykil­hlutverki við að tryggja þær þarfir.

Til að efla atvinnuþátttöku og framleiðni allra í samfélaginu er mikilvægt að háskólar stuðli að auknu aðgengi ólíkra þjóðfélagshópa að færniþróun með sveigjanlegu námsframboði, raun­færnimati og öflugu örnámi á fjölbreyttum sviðum. Á tímabilinu verður stutt við innleiðingu örnáms og stuðlað að frekari þróun þess. Þróun raunfærnimats á háskólastigi heldur áfram á tímabilinu með það að markmiði að gæði raunfærnimatsins og stöðlun þess til námseininga sé tryggð.

Grunngildi háskólasamfélagsins: akademískt frelsi, sjálfstæði stofnana, heilindi í rannsókn­um og menntun til lýðræðis hafa aldrei staðið frammi fyrir eins miklum alþjóðlegum áskor­unum og nú. Auðvelda þarf háskólum, stjórnvöldum og almenningi að hafa þessi gildi að leiðarljósi með skýrri stefnu, m.a. um opin og ábyrg vísindi og ábyrgt vísindasamstarf, auk þess að efla lýðræðisvitund og miðlun vísinda til almennings. Unnið verður að innleiðingu stefnu um opin og ábyrg vísindi á tímabilinu, auk þess sem stefna Vísinda- og nýsköpunarráðs til ársins 2035 kveður nánar á um með hvaða hætti unnið verði að ofangreindum markmiðum.

Talsverð skörun er á málefnasviðum 7 og 21 þegar kemur að rannsóknum og nýsköpun. Unnið verður að því að festa enn betur í sessi hlutverk háskólasamfélagsins sem vöggu rann­sókna og nýsköpunar í landinu og áhersla lögð á yfirfærslu rannsókna og vísindalegra lausna frá háskólum til atvinnulífs og samfélags.

Ein stærsta áskorun málefnasviðsins er að fjármögnun þess standist samanburð við önnur Norðurlönd. Rannsóknarvirkni á samfélagslega mikilvægum fræðasviðum, s.s. í heilbrigðisvísindum og verk- og tæknigreinum þarf að standast  alþjóðlegan samanburð. Hagkvæmni í rekstri og betri nýting opinbers fjár er áhersla stjórn­valda á tímabilinu. Því verður áfram kannaður fýsileiki aukins samstarfs og sameiningar háskóla í nánu samstarfi við hagaðila og nærsamfélag skólanna hér á landi.

Einnig verður lögð áhersla á að styðja við þátttöku íslenskra háskóla í alþjóðlegu samstarfi, þar á meðal í notkun sameiginlegra innviða, þátttöku í evrópskum háskólanetum og sameigin­legum háskólagráðum.

Unnið er að heildarendurskoðun á lögum um Menntasjóð námsmanna á tímabilinu til að tryggja enn frekar markmið sjóðsins um að vera félagslegur jöfnunarsjóður, auk þess sem unnið er að háskólastefnu.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Fjárveitingar málefnasviðsins aukast um 0,4 ma.kr. á tímabili fjármálaáætlunar. Til hækkunar má helst telja framlag til að styrkja háskólastigið og mæta fjölgun nemenda. Á móti er gert ráð fyrir lækkun útgjalda vegna hagræðingaraðgerða.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.