24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð heilbrigðisráðherra. Það skiptist í fjóra mála­flokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýn málefnasviðsins er sameiginleg öllum málefnasviðum heilbrigðisráðuneytis­ins, að íslensk heilbrigðisþjónusta sé á heimsmælikvarða og að lýðheilsustarf með áherslu á heilsueflingu og forvarnir sé hluti af allri þjónustu. Að árangur heilbrigðisþjónustu sé metinn með því að mæla gæði, öryggi og aðgengi ásamt því að lögð verði áhersla á skilvirk þjónustu­kaup í allri heilbrigðisþjónustu. Framtíðarsýn bráðaþjónustu og sjúkraflutninga er að á Íslandi sé vel samhæft viðbragðs- og flutningsnet sem hefur á að skipa hæfu starfsfólki.

Meginmarkmið heilsugæsluþjónustu er að veitt sé örugg, aðgengileg og hagkvæm heil­brigðisþjónusta þar sem sjúklingum er tryggð greið leið að réttri þjónustu á réttum stað á réttum tíma. Öruggir og skilvirkir sjúkraflutningar eru mikilvægur þáttur í að tryggja markmið um jafnt aðgengi allra landsmanna að heilbrigðisþjónustunni.

Stefna málefnasviðsins

Heilsugæslan verður leiðandi í eflingu lýðheilsu og forvarna. Megináhersla er á að auka aðgengi á fyrsta stigs þjónustu heilsugæslu og auka skilvirkni með áherslu á gæði og öryggi. Líkt og í fyrri fjármálaáætlun verður áfram sérstök áhersla á að efla almenna og sérhæfða heimahjúkrun, fjölbreytta geðheilbrigðisþjónustu og nýsköpun þar sem hún getur stuðlað að betri meðferð, þjónustu og nýtingu mannafla. Verið er að vinna að nánari afmörkun á hlutverki heilsugæslunnar m.t.t. grunnþjónustu annars vegar og miðlægrar þjónustu hins vegar. Mark­miðið með því er að skýra og efla aðgengi notenda. Til staðar eru ýmis tækifæri, t.d. að auka þverfaglegt samstarf og auka stafræna þróun með stuðningi Stafrænnar heilsu, skrifstofu ráðuneytisins. Fjölgun fagstétta í heilsugæslunni, t.a.m. með aðkomu sjúkraþjálfara og félags­ráðgjafa, er liður í að tryggja skilvirka þjónustu á réttu þjónustustigi. Fyrirhugaðar eru breyt­ingar á umsóknarferlum, tilvísanakerfum og vottorðum sem hafa það að markmiði að létta á skriffinnsku heimilislækna, einfalda ferla og þar með auka gæði þjónustunnar. Mönnun heilbrigðisþjónustu er áskorun hér á landi eins og annars staðar í heiminum. Áfram verður unnið markvisst að þverfaglegri teymisvinnu, fjarheilbrigðisþjónustu og vegvísun í heilbrigðis­kerfinu, t.a.m. með Upplýsingamiðstöð, notkun Heilsuveru og bættu aðgengi að mynd­straumum sem eru forsenda öruggra samskipta í gegnum stafræna miðla.

Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar verður unnið að því að geðheilbrigðis­þjónusta verði aðgengileg um allt land, með skýrum, einföldum þjónustuleiðum, samfelldri þjónustu og samþættingu milli kerfa, sérstaklega þegar kemur að börnum og öðrum viðkvæm­um hópum.

Helstu áskoranir varðandi sjúkraflutninga/utan spítalaþjónustu eru vaxandi þörf fyrir þjón­ustuna vegna breytinga á skipulagi heilbrigðisþjónustu og fjölgunar ferðamanna hér á landi. Þá eru gerðar auknar kröfur um færni og þekkingu sjúkraflutningamanna sem oft sinna fyrstu þjónustu við veika og slasaða. Tækifærin felast m.a. í aðgengilegri grunnmenntun sjúkra­flutningamanna og uppfærðum klínískum vinnuferlum. Unnið er að umbótum í málaflokknum samkvæmt aðgerðaáætlun um bráðaþjónustu og sjúkraflutninga til ársins 2030.

Öldruðum fjölgar hlutfallslega hraðar en öðrum aldurshópum og því er mikilvægt að áfram verði í boði fjölbreytt stuðningsúrræði til að einstaklingar geti búið sem lengst í sjálfstæðri búsetu og dregið verði úr færnitapi, ásamt því að beita snemmtækri íhlutun til að koma í veg fyrir innlagnir á sjúkrahús. Efling heimahjúkrunar, s.s. með aðkomu mismunandi heilbrigðis­stétta, þverfaglegri teymisvinnu og áframhaldandi innleiðingu velferðartæknilausna, er því mikilvæg aðgerð til að auka forvarnir, skilvirkni og yfirsýn í þjónustunni.

Undanfarin ár hefur biðtími eftir ákveðnum skurðaðgerðum lengst og fleiri aðgerðir og aðgerðaflokkar nú framkvæmd utan sjúkrahúsa. Mikilvægt er að hafa áfram sveigjanleika í tegundum og magni þeirra aðgerða sem framkvæmdar eru utan sjúkrahúsa í takt við hvernig bið þróast, en nýgerðum samningum við aðgerðarstofur utan sjúkrahúsa til fimm ára er ætlað að létta á sjúkrahúsum og stytta bið í völdum aðgerðaflokkum. Jafnframt er enn unnið að aukinni skilvirkni þess kerfis sem heldur miðlægt utan um bið eftir völdum skurðaðgerðum.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Fjárveitingar málefnasviðsins hækka um 11 ma.kr. á tímabili fjármálaáætlunar. Þar af er gert ráð fyrir auknum framlögum til Sjúkratrygginga Íslands til að mæta vaxandi þjónustuþörf og vinnu við að stytta biðlista. Áfram er gert ráð fyrir breytingum á greiðsluþátttöku einstaklinga ásamt aðhaldi í rekstri og opinberum innkaupum.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.