25 Hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð heilbrigðisráðherra og félags- og húsnæðis­málaráðherra. Það skiptist í tvo málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýn málefnasviðsins er að einstaklingar í þörf fyrir hjúkrunar- og endurhæfingar­þjónustu njóti öruggrar, aðgengilegrar og hagkvæmrar þjónustu. Einstaklingum verði gert kleift að búa sem lengst á eigin heimili, með þjónustu á réttu þjónustustigi á hverjum tíma. Þegar öll stuðningsúrræði til sjálfstæðrar búsetu séu fullreynd fái einstaklingar, að undan­gengnu færni- og heilsumati, hjúkrunarrými úthlutað innan 90 daga. Endurhæfingarþjónusta, þ.m.t. vegna vímuefnavanda, grundvallast á þörfum notenda og kröfum um gæði, skilvirkni og árangur.

Meginmarkmið málefnasviðsins er að tryggja viðeigandi stigskiptingu, samfellu í þjónustu og að þjónustuþarfir séu metnar á viðeigandi hátt. Markmið endurhæfingarþjónustu er að veita þeim þverfaglega endurhæfingu sem hana þurfa vegna færniskerðingar af völdum veikinda, slysa eða af öðrum ástæðum.

Stefna málefnasviðsins

Undir málefnasviðið fellur m.a. uppbygging og starfsemi hjúkrunar- og dvalarrýma á hjúkrunarheimilum og á heilbrigðisstofnunum. Einnig dagdvöl, almenn og sérhæfð, Fram­kvæmdasjóður aldraðra og endurhæfingarþjónusta, þ.m.t. vegna vímuefnavanda. Helstu áskor­anir málefnasviðsins í heild eru óbreyttar frá fyrri fjármálaáætlun og tengjast breyttri aldurs­samsetningu þjóðarinnar, fjölgun aldraðra og vaxandi sjúkdómsbyrði. Með hækkandi aldri og bættri lifun með alvarlega sjúkdóma má gera ráð fyrir fjölgun í hópi þeirra sem glíma við lang­vinna sjúkdóma sem skapar áskoranir fyrir bæði hjúkrunar- og endurhæfingarþjónustu fram­tíðarinnar. Mikilvægt er að endurhæfingarþjónusta hverju sinni taki mið af því markmiði að fólk sé stutt til bata, sjálfsbjargar, vinnufærni og sjálfstæðrar búsetu heima sem lengst og að þjónustan sé veitt á réttum tíma og réttu þjónustustigi.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um þjóðarátak í umönnun eldra fólks og að fjárfest verði í styrkari stoðum heilbrigðis- og öldrunarþjónustu um land allt, m.a. með kröft­ugri uppbyggingu hjúkrunarheimila. Jafnframt er í stefnuyfirlýsingunni lögð áhersla á að fjár­festa þurfi í ríkari mæli í meðferð og endurhæfingu vegna vímuefnavanda. Unnið er að breyt­ingu á fyrirkomulagi umsóknarferlis hjúkrunarrýma og færni- og heilsumati með það að mark­miði að auka skilvirkni og gagnsæi í ferlinu. Í lok árs 2025 voru hjúkrunar- og dvalarrými á landinu öllu alls 3.164, þar af 105 dvalarrými.

Í fjármálaáætlun 2027–2031 er gert ráð fyrir að alls 1.415 hjúkrunarrými verði tekin í notkun, þar af eru ný rými 1.201. Gangi áætlunin eftir styttast biðlistar verulega og markmið um að biðtími sé innan við 90 dagar frá færni- og heilsumati ætti að nást. Gert er ráð fyrir að opna öll rýmin á árunum 2027 til 2030.

Mönnun fagfólks og ófaglærðs fólks í þjónustunni verður áfram mikil áskorun á komandi árum. Starfshópur um mönnun á hjúkrunarheimilum vann á grundvelli markvissrar fyrri vinnu aðgerðaáætlun sem unnið verður eftir á næstu árum. Lögð er m.a. áhersla á aukna fagmenntun og nýtingu velferðartækni og fjarheilbrigðislausna í þjónustu á málefnasviðinu.

Helstu tækifæri á málefnasviðinu miða áfram að því að tryggja snemmtæka íhlutun með heilsueflingu, heimaþjónustu og -hjúkrun, auknu framboði af dagdvalarrýmum og tryggja á sama tíma hjúkrunarrými samkvæmt þörf í hverju heilbrigðisumdæmi. Lágþröskuldarúrræði í endurhæfingu eru einnig þáttur í snemmtækri íhlutun til að sporna við færnitapi á öllum lífs­skeiðum.

Aðgerðaáætlunin Gott að eldast miðar að því að stuðla að heilbrigðri öldrun þannig að hlutfallslega færri þurfi á þjónustu að halda. Með aukinni samhæfingu og samþættingu við veitingu þjónustunnar, samhliða vel skilgreindum þjónustuþörfum notenda hennar, má ná fram betri forgangsröðun í þau úrræði sem eru í boði, og betri nýtingu mannafla og fjármagns.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Fjárveitingar málefnasviðsins hækka um 28,9 ma.kr. á tímabili fjármálaáætlunar, fyrst og fremst vegna mikillar fjölgunar hjúkrunarrýma á tímabilinu, en einnig er tímabundið fjár­framlag til styrkingar meðferðarúrræða og annarrar endurhæfingar árið 2026 gert varanlegt.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.