32 Lýðheilsa og stjórnsýsla velferðarmála

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð heilbrigðisráðherra, dómsmálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu ásamt fjárhagslegri þróun þeirra og málefnasviðsins í heild á tímabilinu 2024–2026.

Helstu áherslur 2027–2031

Framtíðarsýn og meginmarkmið

Framtíðarsýnin er að tryggja velferð fyrir landsmenn þar sem þjónusta er í fremstu röð og allir eigi kost á bestu mögulegu heilsu og vellíðan í samfélagi þar sem jafnrétti og mannréttindi eru virt. Jöfn staða og réttindi skulu höfð að leiðarljósi við allar opinberar ákvarðanir og jafn­framt að standa með jaðarsettum hópum og uppræta rótgróna fordóma í samfélaginu. Fram­tíðarsýn um stafræna þróun í heilbrigðisþjónustu lýsir því að íslenskur almenningur hafi tæki­færi til að styrkja og viðhalda eigin heilbrigði í gegnum stafrænar lausnir og í öruggu og sam­tengdu upplýsingaumhverfi.

Meginmarkmiðið er að efla heilbrigðisþjónustu um allt land. Áhersla er á að heilsuefling og forvarnir séu ríkur hluti af allri þjónustu, sér í lagi þjónustu heilsugæslunnar, m.a. með nýsköpun og hagnýtingu stafrænna lausna. Þá eiga allir einstaklingar að hafa jafna möguleika á að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína, óháð kyni, uppruna, trú, lífsskoðun, fötlun, aldri, kynhneigð, kynvitund eða kyntjáningu og stuðla skal að virkri þátttöku allra hópa í sam­félaginu.

Stefna málefnasviðsins

 Helstu áskoranir felast sem fyrr í hækkandi aldri þjóðarinnar, aukinni vanlíðan barna, fjölgun þeirra sem lifa við skert lífsgæði vegna langvinnra sjúkdóma eins og offitu og vaxandi fjölda þeirra sem þurfa á heilbrigðis- og velferðarþjónustu að halda. Nauðsynlegt er að halda áfram að styrkja stoðir heilbrigðis- og öldrunarþjónustu, efla forvarnir og heilsueflingu með áherslu á alla hópa samfélagsins, sér í lagi börn og ungmenni, til að fyrirbyggja heilsubrest og bæta heilsu og velferð þjóðarinnar til framtíðar. Snemmtæk íhlutun þegar börn sýna frávik frá vaxtarlínuriti eða áhættuþætti fyrir offitu er mikilvæg, ásamt uppbyggingu meðferðarúrræða fyrir þau sem þurfa frekari þjónustu vegna offitu. Auka þarf heilsufarslegan jöfnuð og tryggja aðgengi að hvers konar heilbrigðis- og velferðarþjónustu.

Mönnun í heilbrigðis- og félagsþjónustu er jafnframt stór áskorun. Unnið er að því að efla þverfaglega samvinnu og tryggja stöðugar umbætur og þróun starfa, með áherslu á nýliðun og m.t.t. aldurssamsetningar starfsstétta. Þá er horft til sértækra aðgerða til að jafna aðgengi að ýmiss konar sérfræðiþjónustu óháð búsetu, s.s. með tímabundnum ívilnunum. Áskoranir eru víða í húsnæðismálum og aðstöðu þar sem sér í lagi skal hugað að aðgengi fatlaðs fólks. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar verður lögð áhersla á að jafna stöðu og réttindi allra og að uppræta rótgróna fordóma í samfélaginu, m.a. með jafnréttis- og hinseginfræðslu. Gert er ráð fyrir áframhaldandi vinnu við virðismat starfa í þágu launajafnréttis.

Forvarnastarf verður eflt til að bæta heilsu þjóðarinnar. Reglubundin skimun er hafin fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi og verður aukin í skrefum. Þá verður markvisst unnið að því að auka stafvæðingu heilbrigðis- og velferðarkerfisins. Tæknilausnir og nýsköpun verða nýttar betur til að auka aðgengi, gæði og skilvirkni þjónustu fyrir alla landsmenn, óháð búsetu. Með þessu skapast aukið svigrúm til að veita rétta þjónustu á réttum stað og á viðeigandi tíma, þvert á þjónustuveitendur og þjónustustig.

Þingsályktun um framkvæmdaáætlun í kynjajafnréttismálum fyrir árin 2026–2029 var sam­þykkt á Alþingi í febrúar 2026. Í þingsályktuninni, sem tekur við af fyrri áætlun, er stefna stjórnvalda skilgreind og settar fram aðgerðir í þágu kynjajafnréttis.

Helstu breytingar á fjármögnun málefnasviðsins

Fjárveitingar til málefnasviðsins lækka um 0,9 ma.kr. á tímabili fjármálaáætlunar. Gert er ráð fyrir hagræðingu á málefnasviðinu vegna aðhalds í rekstri.

Í meðfylgjandi töflu má sjá fjárheimildir málefnasviðsins til næstu fimm ára og áætlaða skiptingu þeirra í rekstur og tilfærslur annars vegar og fjárfestingu hins vegar.