Skýrsla forsætisráðherra um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar

Hæstvirtur forseti.
Ég fagna þessu tækifæri til að gefa Alþingi skýrslu um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vil byrja á því að víkja nokkrum orðum að þeim breytingum sem orðið hafa og fyrirhugaðar eru í Stjórnarráðinu.

Síðari hluta árs 2010 voru gerðar breytingar á skipan ráðherra og ráðuneyta innan Stjórnarráðsins.  Ráðherrum var þá fækkað um tvo og gefin fyrirheit um frekari sameiningu ráðuneyta í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna.

Þessar breytingar sem nú er ráðist í ættu því ekki að koma neinum á óvart en þær eru síðasti stóri áfanginn í þessari umfangsmestu skipulagsbreytingum í sögu Stjórnarráðsins.

Breytingarnar sem nú er unnið að eru stofnun nýs atvinnuvegaráðuneytis sem lengi hefur verið í bígerð.  Uppistaðan í því verða verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis.  Samhliða er gert ráð fyrir umhverfis og auðlindaráðuneyti.

Á vettvangi sérstakrar ráðherranefndar sem nú hefur verið skipuð er unnið að þessu mikilvæga verkefni.

Með þessum breytingum  verða til öflugar stjórnsýslueiningar sem annars vegar sinna atvinnumálum og hins vegar auðlindamálum.

Unnið hefur verið að undirbúningi þessara breytinga undanfarna mánuði og  eru margir kostir því fylgjandi að ráðast í þær. Það er t.d. talið skynsamlegt  að skipan ráðuneyta sé óháð atvinnugreinum og eitt og sama ráðuneytið þjóni öllum atvinnugreinum en ekki bara sumum eins og er í dag.

Stórar greinar eins og verslun og þjónusta og ferðaþjónustan hafa m.a. kvartað undan misvægi í skipan ráðuneyta að þessu leyti. Þessi breyting mun því  efla og styrkja þjónustu stjórnvalda við atvinnulífið.

Sé litið til auðlindamála er fyrirkomulag auðlindamála í dag breytilegt eftir flokkum auðlinda og takmarkað samræmi í verkaskiptingu milli ráðuneyta á sviði auðlindamála sem akkur væri í að bæta.

Jafnframt mun á vettvangi ráðherranefndarinnar og sérfræðinga hennar lagt faglegt mat á kosti og galla þess að gera breytingar á efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, en nokkur greining hefur þegar farið fram í þessum efnum.

Þegar ráðherranefndin hefur lokið störfum sínum mun ég leggja fyrir þingið þingsályktunartillögu um þær breytingar sem  lagðar verða til á skipan ráðuneyta, allt í samræmi við nýsamþykkt lög um Stjórnarráð Íslands.

Með þessari breytingu hefur því yfirlýsta markmiði ríkisstjórnarflokkanna verið náð, að fækka ráðherrum úr 12 í 9 og þegar fyrirhuguðu fæðingarorlofi iðnaðarráðherra lýkur eru áform um að ganga skrefinu lengra og að ráðherrum fækki í 8.

Þá mun ráðherrum hafa fækkað um fjóra, eða um 1/3 með tilheyrandi sparnaði og sveigjanleika og auknu hagræði fyrir ríkissjóð til lengri tíma.

Fjárhagslegt og faglegt hagræði fækkunar og sameiningu  ráðuneyta til framtíðar er ótvírætt eins og reynslan við stofnun -velferðarráðuneytis og innanríkisráðuneytissýnir glöggt þótt ekki sé langt um liðið.

Við þá sameiningu fækkaði ráðuneytisstjórum í Stjórnarráði Íslands um tvo og skrifstofustjórum um 13. Þá hefur heildarstarfsmannafjöldi lækkað sem og fjárhagsrammi sameinaðra ráðuneyta sem er nú tugmilljónum lægri krónutala á fjárlögum 2012 en árið 2010 og þannig raunlækkun veruleg.

Þá er það sérstakt ánægjuefni að með breytingunum á ríkisstjórninni urðu þau sögulegu tímamót í jafnréttismálum, að í fyrsta sinn í sögunni eru fleiri konur í ríkisstjórn á Íslandi en karlar, 5 konur en 4 karlar og í fyrsta skipti í sögunni, gegnir kona embætti fjármálaráðherra. Mér skilst að hvergi á Vesturlöndum sé staða kvenna við ríkisstjórnarborðið eins góð og á Íslandi eftir þessa breytingu.

Hæstvirtur forseti
Ofangreindar stjórnkerfisbreytingar eru enn eitt dæmið um hvernig ríkisstjórnin nær metnaðarfullum markmiðum sínum einu af öðru, þrátt fyrir erfiðar aðstæður og sífelldan sönglanda um aðgerðaleysi og yfirvofandi endalok ríkisstjórnarsamstarfsins

Þrátt fyrir að víða sé enn við erfiðleika að glíma, ekki síst hjá láglaunafólki og þeim sem eru skuldsettastir, er flestum sem betur fer að verða ljós sá góði árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum enda eykst nú bjartsýni í samfélaginu jafnt og þétt. .  

Staðreyndin er sú að á undraskömmum tíma hefur einu umfangsmesta efnahagshruni sögunnar  verið snúið þannig að nú vex hagur íslensku þjóðarinnar hraðar en flestra annarra þjóða, böndum hefur verið komið á ríkisfjármálin, störfum er tekið að fjölga umtalsvert og lífskjörin batna, ekki síst hjá þeim sem lökust höfðu kjörin fyrir.

Jöfnuður hefur því aukist í samfélaginu ólíkt því sem víðast hvar gerist þegar kreppir að.

Nýjustu tölur Hagstofunnar sýna að á fyrstu níu mánuðum þessa árs var landsframleiðsla 3,7% meiri en á sama tíma í fyrra og á milli ársfjórðunga óx hún um 4,8%. Til samanburðar er hagvöxtur þeirra 32 ríkja sem aðild eiga að OECD fyrstu níu mánaða ársins um 2% að meðaltali.

Samhvæmt Samkvæmt nýjustu tölum Seðlabankans var fjölgun ársverka um 5.000 á liðnu 12 mánaða tímabili   Kaupmáttur lægstu launa hefur hækkað á síðastliðnum 12 mánuðum um 8-9%,að teknu tilliti  til eingreiðslna, og almennur kaupmáttur um 3,5%.

Í samræmi við fyrirheit ríkisstjórnarinnar munu bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur hækka um tæplega 12% á innan við ári, auk þess sem 1300 milljóna jólauppbót hefur verið greidd til atvinnulausra í tvö ár, nokkuð sem Sjálfstæðismenn höfnuðu ávallt áður, í ríkisstjórnartíð sinni, á tímum góðæris.

Þá hefur skattkerfinu verið breytt með þeim hætti að árið 2010 greiddu 80 þúsund manns lægra hlutfall af tekjum sínum í skatt en á árinu 2008 og ríkið tekur nú til sín lægra hlutfall þjóðartekna en fyrir hrun – þannig að meira verður eftir hjá fyrirtækjum og einstaklingum.

Þá er það sérstaklega ánægjulegt að staðfest er í gögnum Seðlabankans að skuldir heimilanna hafi lækkað að raungildi um 10%, og að talsvert hafi dregið úr vanskilum heimilanna. Á liðnu ári hefur fasteignaverð síðan hækkað um tæp 10% og eignastaðan þannig batnað.

Þetta rímar ágætlega við um 200 milljarða króna lækkun á skuldum heimila.  Þetta eru umtalsvert hærri fjárhæðir en reiknað var með í upphafi og umtalsvert hærri fjárhæðir en gert var ráð fyrir þegar lánin voru færð yfir í hina nýju banka.  Munar þar tugum milljarða sem sjálfsagt og eðlilegt er að fjármálastofnanirnar beri.

Þá má minna á að greiðslubyrði fasteignalána hefur lækkað umtalsvert  með því að vaxtabætur hafa verið meira en tvöfaldaðar á skömmum tíma, en þriðjungur vaxtakostnaðar heimila er nú greiddur úr ríkissjóði.

Hæstvirtur forseti
Þó mesta efnahagsháskanum hafi nú verið bægt frá og lífskjarasóknin sé komin á góðan skrið bíða ríkisstjórnarinnar og okkar alþingismanna sannarlega ærin verkefni.

Umbætur og ábyrg ríkisfjármála- og efnahagsstefna verða áfram eitt meginstefið í verkefnum stjórnarinnar. Og nú tekur einnig við tími uppbyggingar.  Áður en kjörtímabilinu lýkur þurfum við að sjá enn frekari hagvöxt og fjölgun starfa, þannig að atvinnuleysi verði að hámarki 4-5% árið 2013 eins og sameiginlegt markmið ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins gerir ráð fyrir.

Það er í raun óskiljanlegt og óþolandi að aðilar vinnumarkaðarins haldi því í síbylju fram að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við sinn hluta kjarasamninga.

Staðreyndirnar tala einfaldlega sínu máli í þessum efnum – af þeim 44 atriðum sem tiltekin eru á verksviði ríkisstjórnarinnar hafa 24 þegar verið uppfyllt og 19 eru í góðum farvegi.

Sú spurning er áleitin, hvaða tilgangi og hvaða hagsmunum það þjónar hjá Samtökum atvinnulífsins, að halda uppi linnulausum áróðri og rangfærslum gegn ríkisstjórninni og verkum hennar.

Engin ríkisstjórn hefur glímt við viðlíka erfiðleika og náð viðlíka árangri og það stöðugt með Samtök atvinnulífsins í grímulausri stjórnarandstöðu.

Eitt er víst að ekki þjónar þetta hagsmunum þjóðarinnar.

En ríkisstjórnin mun halda lífskjarasókninni áfram og við ætlum  að gera enn betur.

Spár benda til þess að á næstu fjórum árum muni atvinnuvegafjárfesting aukast um 55-60% eða  70-75 milljarða króna. Það er þó full ástæða til þess að ætla að enn meira sé í pípunum því bærilega horfir nú með ýmis stórverkefni.    

Full ástæða er til hóflegrar bjartsýni varðandi byggingu álvers í Helguvík og sömuleiðis um uppbyggingu fyrir norðan.  Hafist er handa við hönnun virkjana og þrír álitlegir kostir um kaupendur orkunnar hafa komið fram m.a. um tvær Kísilmálmverksmiðjur.    

Gagnaver í Reykjanesbæ tekur til starfa á næstunni og benda athuganir til að gagnaversiðnaður gæti verið mjög vænlegur kostur í íslensku atvinnulífi.

Áframhaldandi uppgangur í ferðaþjónustu samfara fjölgun ferðamanna og góðar vonir um enn aukin afla á Íslandsmiðum gefa fyrirheit um áframhaldandi uppgang í okkar helstu útflutningsgreinum.

Þá er Ríkisstjórnin nú að meta hvort vel heppnuð endurreisn bankakerfisins geti skapað okkur svigrúm til enn frekari uppbyggingar og atvinnusköpunar.  

Verði niðurstaðan sú er mikilvægt að nýta arðinn sem eign okkar í bankakerfinu gefur  til fjárfestinga.  Þær fjárfestingar ættu að beinast að arðbærum verkefnum í samgöngum, aðgerðum í húsnæðismálum og fjármögnun verka úr sóknaráætlunum  landshluta og til að styðja við rannsóknir, nýsköpun og vaxtagreinar atvinnulífsins.  

Til að örva vöxt til lengri tíma er einnig brýnt að fjárfesta í mannauði og menntun.    

Þá er fyrirhugað að ráðast  í viðamiklar aðgerðir í þágu ungmenna án atvinnu og aðgerðir í þágu langtímaatvinnulausra og það markið  sett  að langtímaatvinnulausum verði boðin allt að 1.500 störf hjá fyrirtækjum og sveitarfélögum í sérstöku átaki  

Endurreisn fæðingarorlofssjóðs verður einnig hafin. Á næstu mánuðum verður lögð fram tímasett áætlun um lengingu fæðingarorlofs í 12 mánuði og hækkun hámarksgreiðslna í áföngum.

Þá verður hraðað vinnu við framkvæmd nýrrar húsnæðisstefnu sem tryggi öryggi og fjölbreyttari valkosti í húsnæðismálum og byggir á því að unnið verði að viðunandi lausn á vanda þeirra sem ekki hafa geta nýtt sér úrræði í greiðsluvanda vegna lánsveða.

Einnig er markmið ríkisstjórnarinnar að lokið verði við endurskoðun laga um almannatryggingar og frumvarp lagt fram á haustþingi árið 2012.

Þá bíður okkar hér á þingi það mikilvæga verkefni að ljúka umfjöllun um frumvarp Stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá Íslands. Ríkisstjórnin styður þau áform  að efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá eftir umfjöllun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis um frumvarp stjórnlagaráðs..

Hæstvirtur forseti.
Að lokum vil ég nefna þau mikilvægu verkefni  sem framundan eru í auðlindamálum þjóðarinnar.

Við reiknum með að sameign þjóðarinnar á auðlindum verði tryggð með breytingum á stjórnarskrá í samræmi við tillögur Stjórnlagaráðs þar um.

Frumvarp til nýrra laga um stjórn fiskveiða verður lagt fram á næstu vikum og stefnt er afgreiðslu þess á yfirstandandi þingi. Mikilvægt er að ný lög tryggi  varanlegt eignarhald og fullt forræði þjóðarinnar á auðlindum sjávar, jafnræði við úthlutun veiðiheimilda og að þjóðin fá sanngjarnan arð af eign sinni.

Þá verður nýskipan í orku- og auðlindamálum  innleidd. Nýframlagðri orkustefnu verður fylgt eftir þannig   að við nýtingu orkuauðlinda verði borin virðing fyrir umhverfi, náttúru og sérkennum landsins og að þjóðin njóti arðs af sameiginlegum orkuauðlindum. Mikilvægt er að ekki verði hróflað við eignarhaldi ríkisins á orkufyrirtækjum.

Rammaáætlun um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma verðum við að afgreiða hér á  á Alþingi ásamt nýrri náttúruverndaráætlun.

Síðast en ekki síst er markmið okkar að stofnaður verði auðlindasjóður sem fer með ráðstöfun arðs af auðlindum í eigu þjóðarinnar.

Hæstvirtur forseti.
Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn kemur til þings með endurnýjuðum og auknum krafti, staðráðin í að ljúka þeim mikilvægu uppbyggingar- og endurbótaverkefnum sem hér hefur verið lýst, með sama hætti og hún hefur nú lokið að mestu björgunarleiðangrinum eftir hrunið mikla.