24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa
Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð heilbrigðisráðherra. Það skiptist í fjóra málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafnframt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.
Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum
Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.
Heildargjöld málefnasviðs 24 Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa árið 2027 eru áætluð 115.246,4 m.kr. og aukast um 6.193,3 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026 eða sem svarar til 5,9%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 11.012,5 m.kr. milli ára eða sem svarar til 10,6%.
Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun málefnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.
Aðhaldsmarkmið málefnasviðsins felur m.a. í sér sértækar afkomubætandi aðhaldsráðstafanir vegna aukinnar hagræðingar í opinberum innkaupum og fækkun stöðugilda hjá ríkinu, um 1% af heildarfjölda, þar sem lögð verður áhersla á að hlífa framlínustörfum innan heilbrigðisþjónustunnar. Þá er almennt aðhald lagt á málefnasviðið, m.a. til að ná markmiðum ríkisstjórnarinnar um afkomu ríkissjóðs á árinu 2027.
Hagræn skipting útgjalda
Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.
24.10 Heilsugæsla
Heilsugæslan er fyrsti viðkomustaður notenda heilbrigðisþjónustunnar en þar er veitt fyrsta stigs og eftir atvikum annars stigs heilbrigðisþjónusta. Starfsemi málaflokksins er í höndum heilbrigðisráðuneytis, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, heilsugæslusviða heilbrigðisstofnana heilbrigðisumdæma og einkarekinna heilsugæslustöðva.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Greitt aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu óháð aldri | ||
| Umbótaverkefni í geðheilbrigðisþjónustu barna. Breytt skipulag þjónustu og bættir verkferlar, aukin stafræn þjónusta, betri nýting mannauðs og aukið samstarf milli stofnana og kerfa um greiningarferli taugaþroskaraskana. | Heilbrigðisráðuneyti og heilsugæslur um allt land | Innan ramma |
| Umbótaverkefni í geðheilbrigðisþjónustu fullorðinna. Breytt skipulag og verkferlar, aðgengileg lágþröskuldaþjónusta og umbóta- og samstarfsverkefni milli stofnana. | Heilbrigðisráðuneyti og heilsugæslur um allt land | Innan ramma |
| Markmið 2: Skjólstæðingar með heimilislækni eða skráðir í fast teymi á heilsugæslustöð | ||
| Unnið verður að heildrænu skipulagi á sérnámi lækna. | Heilbrigðisráðuneyti | Innan ramma |
| Unnið verður að því að auka teymisvinnu í heilsugæsluþjónustu. | Heilbrigðisráðuneyti og heilsugæslur um allt land | Innan ramma |
| Markmið 3: Erindi sem afgreidd eru á heilsugæslustöð á höfuðborgarsvæðinu – hlutdeild hverrar heilsugæslustöðvar | ||
| Unnið verður að því að auka hlutdeild með því að bæta og samræma ferla við bókun tíma í gegnum Island.is og forgangsraða erindum í samræmi við bráðleika. | Heilbrigðisráðuneyti og heilsugæslur um allt land | Innan ramma |
| Unnið verður að því að fjölga fjarviðtölum í samræmi við reglugerð um fjarheilbrigðisþjónustu og hækka hlutdeild. | Heilbrigðisráðuneyti og heilsugæslur um allt land | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 56.573,4 m.kr. og hækkar um 2.727,8 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 2.496,7 m.kr.
Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Reiknaður raunvöxtur á veittri þjónustu innan málaflokksins er 845 m.kr.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 1.000 m.kr. til að mæta áskorunum sem felast í öldrun þjóðarinnar, vinna niður biðlista o.fl.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 240 m.kr. tímabundið í eitt ár í aðgerðir vegna ofbeldis barna.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 477,5 m.kr. vegna styrkingar vegna kjarasamninga lækna.
- Millifærðar eru á málaflokkinn 786,1 m.kr. vegna flutnings Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands (HTÍ) til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.
- Millifærðar eru á málaflokkinn 22 m.kr. vegna flutnings innrennslisþjónustu Landspítala á beinþéttnilyfjum til heilsugæslunnar. Þar að auki eru 3,5 m.kr. færðar í verkefnið innan málaflokks.
- Millifærðar eru á málaflokkinn 15 m.kr. til styrkingar fjölskylduteymis innan Geðheilsumiðstöðvar barna.
- Millifærðar eru 44 m.kr. á málefnasvið 23 Sjúkrahúsþjónusta vegna uppbyggingar sérhæfðrar geðþjónustu fyrir aldraða.
- Millifærðar eru 28,5 m.kr. á málefnasvið 23 Sjúkrahúsþjónusta vegna uppbyggingar og innleiðingar á fjarheilbrigðisgeðþjónustu á þriðja þjónustustigi.
- Millifærðar eru 100 m.kr. á málefnasvið 23 Sjúkrahúsþjónusta þar sem Landspítalinn tekur við rekstri geðheilsuteymis fanga af Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 312,5 m.kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður.
- Útgjaldaheimild málaflokksins hækkar um 234,8 m.kr. vegna samsvarandi breytinga á sértekjum.
- Sértæk aðhaldskrafa á málaflokkinn nemur 219,2 m.kr. vegna aukinnar hagræðingar í opinberum innkaupum og fækkun stöðugilda hjá ríkinu, um 1% af heildarfjölda, þar sem lögð verður áhersla á að hlífa framlínustörfum innan heilbrigðisþjónustunnar. Þá nemur almenn aðhaldskrafa 188,4 m.kr.
24.20 Sérfræðiþjónusta og hjúkrun
Starfsemi málaflokksins er í höndum sjálfstætt starfandi sérgreinalækna, tannlækna, hjúkrunarfræðinga, sálfræðinga og ljósmæðra. Viðkomandi fagaðilar veita sérhæfða þjónustu utan sjúkrahúsa. Þjónustan er almennt veitt á grundvelli samninga Sjúkratrygginga Íslands og nær til rannsókna og meðferða.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Að efla þróun á starfsemi sérgreinalækna utan sjúkrahúsa | ||
| Unnið að þróun á þjónustu sérgreinalækna í gegnum samstarfssamning SÍ og LÍ. Sérstaklega er horft til verklags í tengslum við þverfagleg teymi og forgangsröðun þjónustu m.t.t. þjónustuþarfar á landsbyggðinni. | Sjúkratryggingar Íslands og Læknafélag Íslands | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 41.193,5 m.kr. og hækkar um 2.176,6 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 1.683,0 m.kr.
Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 745,6 m.kr. vegna raunvaxtar, fjölgunar íbúa og öldrunar þjóðarinnar.
- Millifærðar eru 89 m.kr. á málefnasvið 23 Sjúkrahúsþjónusta. Um er að ræða fjárveitingar vegna þjónustusamninga sem falla niður vegna þjónustu sem veitt er á Landspítala. Aðgerðir, m.a. vegna geislameðferðar, mænuörvunar o.fl.
- Fjárheimild málaflokksins er hækkuð um 993 m.kr. til að mæta aukinni þjónustuþörf á læknislið sjúkratrygginga.
- Fjárheimild málaflokksins er hækkuð um 527 m.kr. til að mæta aukinni þjónustuþörf á tannlæknalið sjúkratrygginga.
24.30 Sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og talþjálfun
Starfsemi málaflokksins er í höndum sjúkraþjálfara, iðjuþjálfa og talmeinafræðinga sem veita þjónustu á grundvelli samninga við Sjúkratryggingar Íslands.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Biðtími eftir þjónustu sjúkraþjálfara er < 30 dagar skv. miðlægum biðlista | ||
| Gerð miðlægrar biðlistalausnar eftir þjónustunni. | Sjúkratryggingar Íslands | Innan ramma |
| Kortlagning á helstu markhópum þjónustunnar og eftirfylgni með nýju verklagi í kjölfar afnáms tilvísana. | Sjúkratryggingar Íslands | Innan ramma |
| Markmið 2: Fjölga sjálfstætt starfandi talmeinafræðingum sem eru skráðir í miðlægan gagnagrunn | ||
| Miðlæg biðlistalausn gerð aðgengileg sjálfstætt starfandi talmeinafræðingum. | Sjúkratryggingar Íslands | Innan ramma |
| Krafa um skráningu í rafræna sjúkraskrá sett inn í samning Sjúkratrygginga Íslands við sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga. | Sjúkratryggingar Íslands | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 11.985,5 m.kr. og hækkar um 1.197,5 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 416,3 m.kr.
Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
Fjárheimild málaflokksins hækkar um 187,7 m.kr. vegna raunvaxtar, fjölgunar íbúa og öldrunar þjóðarinnar.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 187,7 m.kr. vegna raunvaxtar, fjölgunar íbúa og öldrunar þjóðarinnar.
- Millifærðar eru 588,7 m.kr. á málaflokk 24.10 Heilsugæsla vegna flutnings Heyrnar- og talmeinastöðvar Íslands til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 1.600 m.kr. vegna aukinnar þjónustu í sjúkraþjálfunarlið sjúkratrygginga.
- Almennt aðhald á málaflokkinn nemur 1,5 m.kr.
24.40 Sjúkraflutningar
Til sjúkraflutninga teljast allir flutningar sjúkra og slasaðra utan sjúkrahúsa, á landi og í lofti. Þjónustan er veitt af rekstraraðilum sem starfa samkvæmt samningum við Sjúkratryggingar Íslands eða á vegum heilbrigðisstofnana. Undir þennan málaflokk falla einnig ferðir innan lands sem greiddar eru á grundvelli reglugerðar um ferðakostnað.
Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.
| Helstu verkefni 2027 | Framkvæmdaraðili | Breyting á fjárveitingu |
| Markmið 1: Skjótari viðbrögð við bráðaútköllum í dreifbýli | ||
| Stilla upp þjónustuviðmiðum og vinna útkallsáætlun sem tilgreinir hvaða þjónusta sé veitt á útkallssvæði viðkomandi þjónustuveitanda. | Heilbrigðisráðuneyti, Landspítali og framkvæmdaraðilar sjúkraflutninga | Innan ramma |
| Markmið 2: Betri faglegur stuðningur á vettvangi | ||
| Ljúka innleiðingu á stafrænni skráningu í sjúkraflutningum. | Heilbrigðisráðuneyti, Neyðarlínan og framkvæmdaraðilar sjúkraflutninga | Innan ramma |
| Vinna áfram að því að flytja nám í sjúkraflutningum í opinbera skólakerfið. | Heilbrigðisráðuneyti, ráðuneyti menntamála og Sjúkrahúsið á Akureyri | Innan ramma |
| Tryggja faglegan sérhæfðan stuðning á vettvangi með fjarheilbrigðislausnum. | LSH, Neyðarlínan og framkvæmdaraðilar sjúkraflutninga | Innan ramma |
Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 5.494 m.kr. og hækkar um 91,4 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 223,2 m.kr.
Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.
Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:
- Fjárheimild málaflokksins hækkar um 97 m.kr. vegna raunvaxtar, fjölgunar íbúa og öldrunar þjóðarinnar.
- Fjárheimild til málaflokksins hækkar um 80 m.kr. til að mæta aukinni þjónustu á liðnum.
- Fjárheimild málaflokksins lækkar um 37 m.kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður.
- Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 48,6 m.kr.
Fjárlög fyrir árið 2027