29 Fjölskyldumál

Starfsemi á þessu málefnasviði er á ábyrgð félags- og húsnæðismálaráðherra, heilbrigðis­ráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og barnamálaráðherra, forsætisráðherra og dómsmálaráðherra. Það skiptist í sjö málaflokka sem sjá má í eftirfarandi töflu. Þar má jafn­framt sjá fjárhagslega þróun málefnasviðsins og einstakra málaflokka á tímabilinu 2025–2027. Helstu áherslum, framtíðarsýn og meginmarkmiðum á málefnasviðinu er lýst í fjármálaáætlun. Markmið og mælikvarða sem sett hafa verið á málefnasviðinu má sjá á sérstöku mælaborði á vef Stjórnarráðsins.

Breytingar á útgjaldaramma eftir tilefnum

Myndin hér á eftir sýnir sundurliðaðar breytingar á útgjaldaramma málefnasviðsins eftir helstu tilefnum sem nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða.

Heildargjöld málefnasviðs 29 Fjölskyldumál árið 2027 eru áætluð 93.947,8 m.kr. og aukast um 6.372,3 m.kr. á föstu verðlagi fjárlaga 2026 eða sem svarar til 7,4%. Þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um 7.766,8 m.kr. milli ára eða sem svarar til 9%.

Myndin endurspeglar þá útfærslu og forgangsröðun sem unnin er út frá stefnumótun mál­efnasviðsins og þeim útgjaldaramma sem settur var í fjármálaáætlun 2027–2031. Sú niðurstaða getur eftir atvikum vikið frá þeim viðmiðum sem sett voru í fjármálaáætlun.

Hagræn skipting útgjalda

Í eftirfarandi töflu eru útgjöld málefnasviðsins, þróun fjárheimilda og fjármögnun frá árinu 2025 greind í fjóra þætti eftir hagrænni skiptingu, eins og nánar er greint frá í inngangskafla málefnasviða. Hagræn skipting útgjalda niður á málaflokka birtist í fylgiriti með fjárlögum.

29.10 Barnabætur

Málaflokkurinn tekur til barnabóta sem eru tekjutengdar bætur og greiddar eru með börnum yngri en 18 ára. Fjárhæð barnabóta ræðst af fjölda og aldri barna á heimili, hjúskaparstöðu foreldra og tekjum þeirra. Barnabætur eru tekjutengdar til að ná því fram að stuðningur barna­bóta sé mestur hjá þeim fjölskyldum sem þurfa mest á stuðningi að halda en megin­markmið barnabóta er að styðja við efnaminni foreldra. Barnabætur byggjast á A-lið 68. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, og annast Skatturinn umsýslu barnabóta. Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 21 ma.kr. og er óbreytt frá gildandi fjárlögum.

29.20 Fæðingarorlof

Starfsemi málaflokksins er í höndum Fæðingarorlofssjóðs sem er í vörslu Vinnumála­stofnunar.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 35.651,4 m.kr. og hækkar um 6.822 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 37,1 m.kr.

Engar breytingar eru á hagrænni skiptingu innan málaflokksins.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 5.400 m.kr. sem byggir m.a. á raunútgjöldum Fæðingarorlofsjóðs 2025 og 2026 þar sem til kemur fjölgun barna, aukin orlofstaka og hækkun meðaltekna foreldra og svo forsendum þjóðhagsspár.
2. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 1.400 m.kr. sem byggist á aðgerðum stjórn­valda til stuðnings kjarasamningum um hækkun hámarksgreiðslu úr Fæðingar­orlofssjóði.

29.30 Bætur skv. lögum um félagslega aðstoð

Málaflokkurinn tekur til greiðslna samkvæmt lögum nr. 99/2007, um félagslega aðstoð. Um er að ræða heimildargreiðslur sem eru háðar mati hverju sinni. Málaflokkurinn tekur einnig til mæðra- og feðralauna og endurgreiðslu umtalsverðs kostnaðar við læknishjálp og lyf. Trygg­ingastofnun annast framkvæmd málaflokksins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 731 m.kr. og hækkar um 10,1 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 49,7 m.kr.

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 10,1 m.kr. vegna kerfislægs vaxtar sem ætlað er að mæta áætlaðri fjölgun þeirra sem þiggja mæðra- og feðralaun.

Ekki eru breytingar á hagrænni skiptingu.

29.40 Annar stuðningur við fjölskyldur og börn

Starfsemi málaflokksins er í höndum umboðsmanns skuldara, Ráðgjafar- og greiningar­stöðvar, Sjónstöðvarinnar, Barna- og fjölskyldustofu, umboðsmanns barna og Inn­heimtustofnunar sveitarfélaga. Auk þess falla lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, meðlög, sorgarleyfi, umönnunargreiðslur og greiðslur til stuðnings fjölskyldum lang­veikra eða alvarlega fatlaðra barna undir málaflokkinn.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verk­efna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

Unnið hefur verið að úrbótum í málefnum fullorðinna einstaklinga sem sæta öryggis­ráðstöfunum. Þjónusta við þessa hópa hefur hingað til verið ómarkviss og brotakennd og skortur verið á sérhæfðum búsetuúrræðum. Lög um framkvæmd öryggisráðstafana skv. dóms­úrlausn voru samþykkt vorið 2026 og taka gildi 1. apríl 2027. Þá tekur til starfa ný stofnun, Miðstöð um öryggisráðstafanir, og byggt verður sérhæft úrræði fyrir allt að 16 einstaklinga sem gert er að sæta öryggisgæslu.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 29.589,8 m.kr. og hækkar um 1.244,3 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 929,6 m.kr.

Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárheimild málaflokksins er aukin um samtals 1.400 m.kr. til að viðhalda þjónustu við börn, þar af um 1.000 m.kr. til Barna- og fjölskyldustofu og 400 m.kr. til þjónustu við börn í viðkvæmri stöðu.
2. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 350 m.kr. til styttingar á biðlistum í þjónustu við börn.
3. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 800 m.kr. til að styrkja þjónusta við börn með fjölþættan vanda.
4. Fjárheimild málaflokksins lækkar um samtals 2.073,0 m.kr. vegna tímabundinna fjárveitinga sem falla niður. Þar vegur þyngst 1.057,0 m.kr. fjárveiting vegna endurbóta og uppbyggingar á neyðarvistun Stuðla auk samtals 846,0 m.kr. vegna aðgerða gegn ofbeldi barna.
5. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 800 m.kr. vegna Miðstöðvar um öryggis­ráðstafanir.
6. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 573,1 m.kr.
7. Fjárheimild málaflokksins lækkar um 120 m.kr. vegna niðurfellingar tímabundinna verkefna til ýmissa félagasamtaka til eins árs.
8. Fjárheimild málaflokksins er aukin um 89,5 m.kr. vegna kerfislægs vaxtar sem ætlað er að mæta áætlaðri fjölgun barna sem þurfa umönnun.

29.50 Bætur til eftirlifenda

Málaflokkurinn tekur til barnalífeyris vegna andláts foreldris skv. lögum um almannatrygg­ingar. Þá tekur málaflokkurinn til maka- og umönnunarbóta, dánarbóta og barnalífeyris vegna menntunar skv. lögum um félagslega aðstoð en þar er um að ræða heimildargreiðslur sem eru háðar mati hverju sinni. Tryggingastofnun annast framkvæmd málaflokksins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 666,5 m.kr. og er óbreytt frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 45,3 m.kr. Ekki eru breytingar á hagrænni skiptingu.

29.60 Bætur vegna veikinda og slysa

Starfsemi málaflokksins er í höndum Sjúkratrygginga Íslands (SÍ) og tekur til bóta skv. lögum um slysatryggingar almannatrygginga, nr. 45/2015, og lögum um sjúklingatryggingu, nr. 47/2024, sbr. einnig lög nr. 112/2008, um sjúkratryggingar.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 3.299,4 m.kr. og eru engar breytingar á fjárheimild frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlags­breytingum en þær nema 218 m.kr.

Engar breytingar eru á hagrænni skiptingu innan málaflokksins.

Engar breytingar eru á fjárheimildum málaflokksins.

29.70 Málefni innflytjenda og flóttafólks

Starfsemi málaflokksins er í höndum félags- og húsnæðismálaráðuneytisins. Einnig falla undir málaflokkinn endurgreiðslur til sveitarfélaga vegna 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40/1991, og eru þær greiðslur á ábyrgð félags- og húsnæðismálaráðuneytis. Endurgreiðslur til sveitarfélaga vegna 15. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, falla undir mála­flokkinn en greiðslurnar eru á ábyrgð mennta- og barnamálaráðuneytis. Enn fremur sinnir Vinnumálastofnun nú verkefnum vegna flóttafólks eftir að starfsemi Fjölmenningarseturs var sameinuð starfsemi Vinnumálastofnunar árið 2023.

Í töflunni hér fyrir neðan má sjá helstu verkefni sem áformað er að ráðast í á árinu 2027 og hvaða markmið þau styðja við en markmið og mælikvarðar í hverjum málaflokki eru birt á sérstöku mælaborði á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í framhaldi af töflunni eru dregnar fram helstu breytingar á fjármögnun verkefna frá fjárlögum ársins 2026. Þær fjárhæðir sem þar koma fram endurspegla ekki heildarfjárveitingar til verkefna nema í tilvikum þar sem breyting á milli ára felur í sér heildarfjármögnun verkefnisins.

*Orðalagi markmiða lítið breytt frá því sem var í mælaborði árangurs í júní 2026.

Heildarfjárheimild til málaflokksins fyrir árið 2027 er áætluð 3.009,7 m.kr. og lækkar um 1.704,1 m.kr. frá gildandi fjárlögum að frátöldum almennum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema 114,8 m.kr.

Ekki er um miklar breytingar á hagrænni skiptingu innan málaflokksins að ræða.

Helstu breytingar á fjárheimildum málaflokksins eru eftirtaldar:

1. Fjárhæð málaflokksins lækkar um 1.550 m.kr. vegna endurgreiðslna til sveitarfélaga á grundvelli 15. gr. laga um félagsþjónustu sveitarfélaga.
2. Fjárheimild málaflokksins lækkar um 400 m.kr. vegna niðurfellingar á tímabundinni heimild vegna þjónustusamninga við sveitarfélögin um samræmda móttöku flóttafólks í kjölfar samdráttar í fjölda fólks sem þarfnast samræmdrar móttöku.
3. Fjárheimild málaflokksins hækkar um 200 m.kr. Um er að ræða tímabundna fjár­heimild til eins árs vegna íslenskunámskeiða fyrir flóttafólk og kemur til móts við tímabundna heimild sem féll niður árið 2026.
4. Hlutdeild málaflokksins í aðhaldskröfu málefnasviðsins nemur 29,1 m.kr.