Upplýsingar um grunnmat starfa forstöðumanna ríkisstofnana

• Upphaflegt grunnmat starfa forstöðumanna ríkisstofnana var unnið á tímabilinu júlí 2017 til september 2019 í samræmi við ákvæði 39. gr. a starfsmannalaga sem tók gildi 1. júlí 2017 á sama tíma og lög um Kjararáð féllu úr gildi.
• Grunnmat starfa forstöðumanna byggir á fjórum meginmatsþáttum: stjórnun, ábyrgð, færni og umfangi. Fyrir liggur að matsþátturinn umfang skýrir um 76% af breytileika í kerfi grunnmatsins.

• Samkvæmt dómi Hæstaréttar þann 22. apríl 2026 eiga forstöðumenn ríkisstofnana aðild að launaákvörðunum á grundvelli 39. gr. a starfsmannalaga samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga um þau réttindi og skyldur sem lúta að launakjörum þeirra. Til þess að bregðast við dómi Hæstaréttar og tryggja að forstöðumenn geti nýtt sér þann rétt sem fylgir aðilastöðu við stjórnvaldsákvarðanir um laun þeirra birtir fjármála- og efnahagsráðuneyti á vef Stjórnarráðsins vinnugögn sem þýðingu höfðu í matsvinnu fyrir grunnmat og byggt var á við launaákvarðanir forstöðumanna ríkisstofnana í september 2019. Launakerfi forstöðumanna er byggt upp af fjórum meginþáttum, sjö undirþáttum og 12 grunnþáttum, þ.m.t. umfangsbreytu. Innra samræmi og samanburðarmat er lykilatriði í kerfinu. Birt eru uppfærð vinnugögn og nánari grein gerð fyrir hverju skjali hér að neðan.

• Við mótun og innleiðingu grunnmats starfa forstöðumanna var af hálfu fjármála-og efnahagsráðuneytisins á öllum stigum viðhaft samráð hlutaðeigandi aðila ásamt því að leitast var við að tryggja opið og gagnsætt ferli.
• Fulltrúar Félags forstöðumanna ríkisstofnana tóku þátt í mótun grunnmatsins að auki gafst öllum forstöðumönnum tækifæri á að rýna matið áður en hið eiginlega matsferli hófst. fagráðuneytin áttu öll fulltrúa við undirbúning grunnmatsins og mat á störfum forstöðumanna sem launaákvarðanir ráðuneytisins byggja á.

• Í grunnmati starfa forstöðumanna er hvert starf forstöðumanns sem æðsta stjórnanda hverrar stofnunar fyrir sig metið út frá þeim kröfum sem gerðar eru til starfsins m.t.t. starfsemi og ábyrgðarsviðs stofnunar. Einnig er tekið tillit til innra samræmis á milli allra starfa forstöðumanna ríkisstofnanana. Grunnmat starfa forstöðumanna tekur ekki tillit til persónubundinna þátta þeirra einstaklinga sem störfunum sinna hverju sinni.

1. Verðlagsuppfærsla á tímabilinu 2018 - 2026. Í áætlanagerð opinberra fjármála, sbr. fjármálaáætlanir hvers árs sem gilda fyrir fimm ára tímabil þar á eftir og fjárlög sem samþykkt eru fyrir hvert fjárlagaár hefur umfang stofnana ríkisins eftir atvikum vaxið hlutfallslega í takti við launa-, verðlags- og gengisuppfærslur.
2. **Innra samræmi og samanburðarmat.**Við heildstætt endurmat eru slíkar almennar breytingar á verðlagi í umhverfi stofnana ríkisins, auk annarra atriða og breytinga í umhverfi stofnana (t.a.m. innleiðing EES-reglna) jafnan taldar hluti af viðbúinni og eðlilegri þróun í starfsumhverfi stofnana og ábyrgðarskyldum forstöðumanna.
   Framangreind atriði hafa að jafnaði ekki bein áhrif á endurmat í grunnmati starfa forstöðumanna, að því gefnu að þróun stofnunar sé ekki umfram almenna þróun í starfsumhverfi stofnana ríkisins.

1. Stigagjöf í grunnmati 2019 og 2026

• Um er að ræða yfirlitstöflur þar sem fram kemur heildarfjöldi stiga fyrir 12 grunnmatsþætti fyrir hvert starf. Eru það samskonar skjöl og birt hafa verið á vef Stjórnarráðsins allt frá fyrstu innleiðingu grunnmats forstöðumanna. Munurinn felst í því að í meðfylgjandi skjali hafa stig verið reiknuð út frá venslatöflu sem lýst er nánar hér að neðan.

• Sem dæmi gefa grunnþættirnir upplýsingagjöf II og samskipti II samtals 2,5 stig samanber venslatöflu fyrir upplýsingagjöf og samskipti. Í venslatöflu fyrir stjórnun stofnunar gefa grunnþættirnir stjórnun stofnunar II og gæðastjórnun II samtals 4 stig.

• Í yfirlitstöflu fyrir stigagjöf kemur því fram mat fyrir hvern af þeim ríflega 120 forstöðumönnum sem er að finna í launakerfi grunnmats starfa:

  fyrst í 12 grunnþáttum (þekking I - III, upplýsingagjöf I - III, samskipti I - III, nýsköpun I - II, frumkvæði I - II, stjórnun stofnunar I - IV, gæðastjórnun I - II, hlutverk, tegund ábyrgðar I - II, sjálfstæði I - II, einstaklings áhrif I - III, samfélagsleg áhrif I - III og umfang III - XXX). Rétt er að taka fram frávik í matsröð á framangreindum þáttum, annars vegar undir grunnþættinum: stjórnun stofnunar, þar sem viðbótarþrep nefnt „LSH“ er ofan við IV. Hins vegar undir grunnþættinum: gæðastjórnun, þar sem er viðbótarþrepið III.
  næst er reiknuð stigagjöf sbr. venslatöflu fyrir hvern af sjö undirþáttunum (faglega þekkingu, upplýsingagjöf og samskipti, nýsköpun og frumkvæði, stjórnun stofnunar, hlutverk, áhrif og umfang).
  sem að lokum leggst saman í stigagjöf fyrir hvern af fjórum meginþáttum: stjórnun, ábyrgð, færni og umfang.
  Í yfirlitstöflum um stigagjöf 2019 og 2026 má finna samandregnar upplýsingar sem ekki koma annars staðar fram, þ.e.: reiknuð stigagjöf fyrir hvern af sjö undirþáttunum, sbr. hér að framan.

2. Textaskýring í grunnmati 2019 og 2026

Um er að ræða yfirlitstöflur með textaskýringum fyrir hvern af 12 matsþáttum fyrir hvert starf. Textaskýringunum í yfirlitstöflunni er ætlað að samsvara upplýsingum um forsendur einstakra matsþátta eða forsendum stigagjafar skv. matsramma um grunnmat starfa forstöðumanna sem birtur hefur verið á vef Stjórnarráðsins frá hausti 2019.
Um er að ræða textaskýringar fyrir eftirtalda matsþætti: þekking I - III, upplýsingagjöf I - III, samskipti I - III, nýsköpun I - II, frumkvæði I - II, stjórnun stofnunar I - IV, gæðastjórnun I - II, hlutverk, tegund ábyrgðar I - II, sjálfstæði I - II, einstaklings áhrif I - III, samfélagsleg áhrif I - III og umfang III - XXX. Líkt og segir hér að framan er rétt er að taka fram frávik í matsröð á framangreindum þáttum, annars vegar undir grunnþættinum: stjórnun stofnunar, þar sem viðbótarþrep nefnt „LSH“ er ofan við IV. Hins vegar undir grunnþættinum: gæðastjórnun, þar sem er viðbótarþrepið III.
Í yfirlitstöflum með stigagjöf 2019 og 2026 má því finna samandregnar upplýsingar sem ekki koma annars staðar fram og byggja á athugasemdum forstöðumanna, fagráðuneyta og annarra aðila, þ.e.: textaskýringar fyrir hvern af 12 matsþáttum fyrir hvert af yfir 120 störf forstöðumanna, sbr. hér að framan. Rétt er að taka fram að í gögnunum liggja ekki fyrir textaskýringar í öllum tilfellum.

3. Umfang starfa forstöðumanna
Í almennum upplýsingum um grunnmat starfa forstöðumanna á vef Stjórnarráðsins kemur fram að umfang ólíkra stofnana er metið „út frá ríkisreikningi og byggist á rekstrartölum, fyrst og fremst launakostnaði og að hluta til öðru efnahagslegu umfangi.“
Umfang starfa forstöðumanna eru samkvæmt yfirlitstöflu 2019 metin á bilinu III til XXX. Stofnunum er raðað á framangreint bil út frá fjárhæðum í ríkisreikningi, sundurliðað eftir launakostnaði, öðrum rekstrarkostnaði, tilfærslum, framkvæmdum, eignaumsýslu, fjármálaumsýslu og áhættu. Mat á umfangi hverrar stofnunar fer eftir umfangi framangreindra þátta.

• Í yfirlitstöflum um umfang má finna samandregnar upplýsingar sem ekki koma annars staðar fram, sem dæmi mat á ólíkum viðbótarbreytum (dálkur T), fjármálaumsýslu og áhættu (dálkur I), reiknistuðull fyrir annan rekstrarkostnað (lína 1 í N-dálki), reiknistuðull fyrir framkvæmdir (lína 1 í Q-dálki), reiknistuðull fyrir eignaumsýslu (lína 1 í R-dálki), reiknistuðull fyrir fjármálaumsýslu og áhættu (lína 1 í S-dálki), og umreikningur á framangreindu mati (dálkar N-T), hlutfallað (dálkur U) inn í heildartölu (dálkur J) fyrir hverja stofnun fyrir sig.
• Í flipa í yfirlitstöflu 2019 eru athugasemdir sem, að hluta til, byggja á mati á öðru efnahagslegu umfangi, þ.e.:
  mat á eignaumsýslu / umsýslu,
  mat á fjármálaumsýslu og áhættu.
• Önnur gögn í skjalinu endurspegla endanlegar rekstrartölur í ríkisreikningi, annars vegar fyrir árið 2018 (í skjali frá 2019) og hins vegar 2025 (í skjali frá 2026). Rétt er að taka fram að ekki liggur fyrir í öllum tilfellum mat á öðru efnahagslegu umfangi.

Hér eru birt skjöl og vinnugögn sem unnið var með og höfðu þýðingu í matsvinnu fyrir grunnmat og sem byggt var á við launaákvarðanir forstöðumanna ríkisstofnana í september 2019.
Um er að ræða:

• Stigagjöf, þ.e Excel-skjöl fyrir stigagjöf annars vegar frá árinu 2022 (fyrsta árið sem reiknuð stigagjöf var tekin saman í eitt skjal) og hins vegar með breytingum til ársins 2026.
• Venslatöflu, þ.e. pdf-skjal fyrir venslatöflu sem hefur staðið óbreytt frá hausti 2019 (áður birt).
• **Textaskýringar,**þ.e vinnuskjöl í Excel með textaskýringum, annars vegar frá árinu 2019 og hins vegar með breytingum til ársins 2026, sem ætlað er að draga saman upplýsingar um forsendur einstakra matsþátta eða forsendum stigagjafar við grunnmat.
• Umfang, þ.e. Excel-skjöl með gögnum um umfang, annars vegar frá árinu 2019 (byggði á ríkisreikningi 2018) og hins vegar fyrir árið 2026 (byggir á ríkisreikningi 2025). Vegur 76% af mati.
  Eftirfarandi skal tekið fram:
• skjöl frá árinu 2019 sýna stöðu mála í textaskýringum, umfangsmati, stigagjöf og reiknuðum stigum ogeru gögn sem byggt var á við launaákvarðanir forstöðumanna ríkisstofnana í september 2019.
• skjöl frá árinu 2026 sýna sömu gögn með áorðnum breytingum til upplýsinga.

Skjölin má opna eða hlaða niður með því að smella á slóðirnar hér að neðan:

• Mikilvægt er að grunnmat starfa forstöðumanna og forsendur sé endurskoðað eftir því sem reynsla kemst á það. Ábendingum um hugsanlegar villur og atriði sem unnt væri að útfæra betur má koma á framfæri í gegnum almennt netfang ráðuneytisins: fjr[hjá]fjr.is.

Önnur tengd atriði:

Samkvæmt aðgerðaáætlun með stjórnendastefnu ríkisins sem gefin var út í júní 2019 var stefnt að mati á kerfi grunnmats starfa forstöðumanna árið 2022 þegar reynsla hefði komist á framkvæmd kerfisins. Mikilvægt var talið að matskerfið gæti þróast áfram í ljósi reynslunnar, breytinga í starfsumhverfi og nýrrar þekkingar.

• Frá ársbyrjun 2022 fór fram vinna um endurskoðun grunnmatsins, þar sem lagt var mat á virkni og árangur þess í samstarfi við Félag forstöðumanna ríkisstofnana og fagráðuneytin öll, meðal annars með vinnustofum, þróunarvinnu, greiningum og sérhæfðum launatölfræðigreiningum með forritinu PayAnalytics. Vinnu við endurskoðun grunnmatsins var frestað í lok október 2023 vegna málareksturs fyrir dómstólum.

Í kjölfar dóms Héraðsdóms þann 2. nóvember 2023 í máli forstöðumanns gegn ríkinu hófst samstarf fjármála- og efnahagsráðuneytis og stjórnar Félags forstöðumanna ríkisstofnana um uppfærslu ferils við framkvæmd grunnmats starfa forstöðumanna í samræmi við 39. gr. a starfsmannalaga. Vorið 2024 var gefinn út uppfærður ferill grunnmats starfa forstöðumanna. Beiðnum hefur fjölgað um endurmat á grunnmati, uppsafnaður málafjöldi orðinn nokkur og málsmeðferðartími hefur dregist.

• Í nóvember 2023 var skipaður starfshópur fjármála- og efnahagsráðherra um launakjör æðstu embættismanna. Átti hópurinn m.a. að leggja mat á gildandi fyrirkomulag launaákvarðana forstöðumanna m.t.t. mögulegra breytinga á því og þá hvernig því yrði vel fyrir komið og í traustu formi til framtíðar.

• Starfshópurinn vann að verkefninu misserið 2024-2025. Fjármála- og efnahagsráðuneytið óskaði í maí 2026 eftir að starfshópurinn legði mat á hvort þörf væri á að uppfæra óbirt skýrsludrög starfshópsins frá 2025 um fyrirkomulag launaákvarðana forstöðumanna ríkisstofnana í ljósi dóms Hæstaréttar þann 22. apríl 2026 og nýrra tillagna starfshóps forsætisráðherra um launaviðmið fyrir þjóðkjörna og æðstu embættismenn frá 27. apríl 2026. Starfshópurinn vinnur nú að uppfærslu vinnu sinnar í ljósi framangreinds. Vænta má niðurstöðu sumarið 2026.

  Starfshópinn skipa Andri Árnason, lögmaður, formaður, tilnefndur af fjármála- og efnahagsráðuneytinu, Jóhannes Karl Sveinsson, lögmaður, tilnefndur af forsætisráðuneytinu og Drífa Kristín Sigurðardóttir, lögfræðingur, tilnefnd af dómsmálaráðuneytinu.

Í kjölfar dóms Héraðsdóms þann 2. nóvember 2023 í máli forstöðumanns gegn ríkinu hófst samstarf fjármála- og efnahagsráðuneytis og stjórnar Félags forstöðumanna ríkisstofnana um uppfærslu ferils við framkvæmd grunnmats starfa forstöðumanna í samræmi við 39. gr. a starfsmannalaga.

FJR skal taka mál til meðferðar að ósk forstöðumanns, hlutaðeigandi ráðherra, stjórnar eða Félags forstöðumanna ríkisstofnana, sbr. 4. mgr. 39. gr. a starfsmannalaga.

Vorið 2024 var gefinn út uppfærður ferill grunnmats starfa forstöðumanna sem lýst er hér að neðan:

Ferillinn skiptist í þrjá hluta, þ.e. þrjár ákvarðanir:

• Tilefni til endurmats, þ.e. hefur orðið grundvallarbreyting í starfsemi stofnunar?
• Ef já við 1. lið: Leiðir til breytinga í röðun á grunnmati á starfi forstöðumanns?
• Ef já við 2. lið: Hver er breytingin, þ.e. ákvörðun launaflokks starfs forstöðumanns?

Upplýsingar/leiðbeiningar:

• Í upphafi sendir FJR sendir forstöðumanni og hlutaðeigandi ráðherra eða stjórn upplýsingablað með lýsingu á málsmeðferð, m.a. um viðmið, skjalavistun, um samskipti KMR/FJR við forstöðumann og önnur ráðuneyti og um áætlaða tímafresti í því sambandi.

Rannsókn/athugun:

• Lögð er áhersla á að afla allra nauðsynlegra gagna og upplýsinga.
• KMR/FJR sendir beiðni um umsögn til fagráðuneytis á hverju stigi.
• Að fenginni umsögn fagráðuneytis sendir KMR/FJR beiðni um umsögn til forstöðumanns á hverju stigi.

FJR vinnur úrvinnslu.

• Verði til ný gögn sem gætu legið til grundvallar ákvörðunar á einhverju stigi, sendir KMR/FJR nýja beiðni um umsögn til forstöðumanns.

Ákvarðanir:

• Þegar öll gögn og upplýsingar liggja fyrir bæði frá forstöðumanni og viðkomandi fagráðuneyti tekur ráðherra endanlega ákvörðun.
• Ákvarðanir skulu rökstuddar, sbr. 3. málsl. 4. mgr. 39. gr. a stml.
• Verði breytingar á grunnmati starfa forstöðumanna eru viðkomandi gögn uppfærð á vef Stjórnarráðsins
• Beiðnum hefur fjölgað um endurmat á grunnmati og málsmeðferðartími dregist.