/
Hver yrðu áhrifin af Evrópusambandsaðild fyrir Ísland á öryggis- og varnarmál?
Til upplýsingar: Þessi upplýsingamoli var birtur á vef utanríkisráðuneytisins sem hluti af sérstakri upplýsingasíðu sem sett var í loftið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem fram fór 29. ágúst 2026. Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem haldin var á grunni stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024, fór þannig að 52,8% Íslendinga hafnaði því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Já sögðu 47,2% kjósenda en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var 82,6%.
--------
Með aðild yrði Ísland aðili að sameiginlegri stefnu ESB í öryggis- og varnarmálum (e. Common Security and Defence Policy, CSDP). Meginstoðir varna Íslands yrðu áfram aðildin að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningurinn við Bandaríkin. Þess má geta að 23 af 27 aðildarríkjum ESB eru jafnframt í Atlantshafsbandalaginu og aðild að ESB kæmi ekki til með að hafa áhrif á hvernig Ísland beitir sér á vettvangi Atlantshafsbandalagsins. Ísland hefur á undanförnum árum tekið skref í átt að auknu samstarfi á sviði öryggis- og varnarmála gagnvart ríkjum Evrópu. Má í þessu sambandi benda á sameiginlega yfirlýsingu EFTA-ríkjanna innan EES, þ.e. Íslands, Noregs og Liechtenstein, og ESB, sem undirrituð var í maí 2025, um að efla samstarf á sviði utanríkis- og öryggismála og samstarfsyfirlýsingu Íslands og ESB um aukið samstarf á sviði öryggis- og varnarmála sem undirrituð var í mars á þessu ári.
Með aðild yrði Ísland aðili að ýmsum stofnunum og sjóðum á varnarmálahlið ESB, svo sem samstarfi um þróun hernaðargetu og samhæfingu (e. Permanent Structured Cooperation, PESCO) , Evrópska varnarmálasjóðnum og Evrópska varnariðnaðarverkefninu (e. European Defence Industry Programme, EDIP).
Ítarefni:
Fjallað er um áhrif ESB-aðildar á öryggis- og varnarmál Íslands í sérstöku minnisblaði utanríkisráðuneytisins, dags. 17. apríl 2026.
Samstarfsyfirlýsing Íslands og ESB um aukið samstarf á sviði öryggis- og varnarmála, dags. 18. mars 2026
Sameiginleg yfirlýsing EFTA-ríkjanna og ESB, undirritað í maí 2025.
Varnarsamningur Íslands og Bandaríkjanna frá 1951
Upplýsingasíða utanríkisráðuneytisins um öryggis- og varnarmál