Hvenær gæti Ísland tekið upp evru eftir aðild?

Til upplýsingar: Þessi upplýsingamoli var birtur á vef utanríkisráðuneytisins sem hluti af sérstakri upplýsingasíðu sem sett var í loftið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem fram fór 29. ágúst 2026. Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem haldin var á grunni stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024, fór þannig að 52,8% Íslendinga hafnaði því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Já sögðu 47,2% kjósenda en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var 82,6%.

--------

Hvenær gæti Ísland tekið upp evru eftir aðild?

Ríki sem vilja taka upp evru þurfa að uppfylla svokölluð Maastricht-skilyrði en þau snúa að verðstöðugleika, vaxtamun, stöðugleika í gengismálum, afkomu hins opinbera og skuldum hins opinbera.

Áður en hægt er að taka upp evru þurfa ríki sem hyggjast taka upp evru að ganga í svokallað ERM II-samstarf (e. Exchange Rate Mechanism II). Reynsla annarra ríkja sýnir að uppfylli ríki skilyrði ERM II gæti upptaka evru gengið tiltölulega hratt fyrir sig. Í tilfelli Eystrasaltsríkjanna leið til að mynda eitt ár milli aðildar og inngöngu í ERM II samstarfið – jafnvel styttri tíma í sumum tilfellum.

Í tilfelli Íslands má ætla að reynsla Íslands og þátttaka í EES-samstarfinu hefðu áhrif á tímalínuna til styttingar. Almennt má telja að EES-samstarfið og sterk stofnanaumgjörð hér á landi dragi úr þörf fyrir tímafreka aðlögun stofnanaumgjarðar í aðdraganda þátttöku í ERM II.

Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann samantekt fyrir utanríkismálanefnd um kosti og galla aðildar fyrir Ísland og komst að þeirri niðurstöðu að vextir myndu lækka við aðild en á móti myndi Ísland missa yfirráð yfir peningastefnu sinni.