Hver er kostnaðurinn við aðild að Evrópusambandinu?

Til upplýsingar: Þessi upplýsingamoli var birtur á vef utanríkisráðuneytisins sem hluti af sérstakri upplýsingasíðu sem sett var í loftið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem fram fór 29. ágúst 2026. Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem haldin var á grunni stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024, fór þannig að 52,8% Íslendinga hafnaði því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Já sögðu 47,2% kjósenda en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var 82,6%.

--------

Hver er kostnaðurinn við aðild að Evrópusambandinu?

Þessar upplýsingar voru uppfærðar 18. ágúst að teknu tilliti til fjölmiðlaumfjöllunar dagana á undan þar sem bent var á að taka eigi tillit til hluta þess kostnaðar sem greiddur er vegna EES-samstarfsins þegar nettóframlög aðildarríkja eru reiknuð út.

Við mat á kostnaði við aðild þarf að taka tillit til beinna framlaga Íslands, þess sem Ísland fengi til baka úr sjóðum sambandsins og kostnaði sem félli niður samhliða aðild vegna EES-samstarfsins. Með því má leggja mat á raunframlag Íslands (nettóframlag). Sumir þessara þátta eru óvissu háðir en myndu að hluta skýrast samhliða aðildarviðræðum.

Í þessari samantekt er ekki lagt mat á óbeinan ávinning eða óbeinan kostnað af mögulegri aðild.

Við mat á mögulegum kostnaði við aðild hefur verið horft til raunframlaga Finnlands (nettóframlög), sem er strjálbýlt og harðbýlt eins og Ísland en líka vel stætt ríki innan sambandsins. Raunframlag Finnlands til ESB var að meðaltali 0,21% af þjóðartekjum á árunum 2015-2024 en 0,24% á árunum 2020-2024 (1). Miðað er við að nettóframlag Íslands væri um 0,2-0,3 % af vergum þjóðartekjum. Til samanburðar er Þýskaland það ríki sem greiðir hæst nettóframlag, að meðaltali 0,4% á árunum 2015-2024 (hæst 0,58% árið 2021 en lægst 0,33% árið 2024).

Byggt á þeim forsendum hefur hugsanlegur kostnaður við aðild Íslands verið metinn eftirfarandi:

• Vergar þjóðartekjur Íslands 2025: um 5.000 ma.kr.
  • Viðmið fyrir nettóframlag sem hlutfall af vergum þjóðartekjum: 0,2-0,3%
  • Hugsanlegt nettóframlag Íslands til ESB: um 10-15 ma.kr
• Kostnaður vegna EES-samstarfsins: um 2 ma.kr. á ári (að frádregnu 6 milljarða framlagi til samstarfsáætlana ESB).

Beinn kostnaður við rekstur EES-samningsins er 8 milljarðar kr. á ári en bent hefur verið á að hluti þess kostnaðar er tekinn með í reikninginn þegar nettóframlög aðildarríkja eru reiknuð út. Því er rétt að taka tillit til þess við mat á raunframlögum Íslands við hugsanlega aðild að ESB. Því gætu hugsanleg nettóframlög Íslands til ESB orðið um 8-13 milljarðar kr.

Við ofangreinda útreikninga á framlögum til ESB er ekki tekið tillit til ýmissa þátta sem kunna að skipta máli við mat heildaráhrifa aðildar ríkja að ESB, s.s. lánskjara ríkissjóðs, viðskiptakostnaðar, vaxtakjara heimila og fleiri þátta. Upplýsingar um brúttó- eða nettóframlög endurspegla þannig aðeins hluta heildaráhrifa aðildar að ESB.

Nettóframlög nokkurra ESB-ríkja sem greiða meira til fjárlaga sambandsins en þau fá úr sjóðum sambandsins (2)