/
Krefjast aðildarviðræðurnar ekki aðlögunar að ESB áður en seinni þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram?
Til upplýsingar: Þessi upplýsingamoli var birtur á vef utanríkisráðuneytisins sem hluti af sérstakri upplýsingasíðu sem sett var í loftið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem fram fór 29. ágúst 2026. Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem haldin var á grunni stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024, fór þannig að 52,8% Íslendinga hafnaði því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Já sögðu 47,2% kjósenda en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var 82,6%.
--------
Í aðildarviðræðuferlinu á árunum 2009-2013 varð snemma skilningur milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins um að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild myndi leiða fyrr en fyrir lægi að Ísland yrði aðildarríki. Þannig féllst ESB á rök íslenskra stjórnvalda um að ekki mætti gefa sér fyrirfram útkomu þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að sambandinu og því ættu breytingar sem af aðild leiddu ekki að eiga sér stað fyrr en íslenska þjóðin hefði tekið afstöðu til aðildarsamnings.
Ljóst er að þessi gagnkvæmi skilningur var í heiðri hafður milli samningsaðila, enda er utanríkisráðuneytinu ekki kunnugt um að farið hafi fram nein aðlögun, hvorki hvað varðar lagabreytingar eða stofnanamál, á þeim fjórum árum sem viðræður Íslands og ESB stóðu yfir á árunum 2009-2013, umfram innleiðingu reglna á grundvelli skuldbindinga EES-samningsins.
Þessi gagnkvæmi skilningur íslenskra stjórnvalda og ESB mótaðist í gegnum framkvæmd og hafði áhrif með ýmsum hætti.
Má þar t.d. benda á að á sviðum landbúnaðar- og dreifbýlismála annars vegar og byggðamála hins vegar óskaði ESB eftir því að íslensk stjórnvöld leggðu fram aðgerðaáætlanir um hvernig stjórnvöld hygðust skilgreina og setja upp greiðslustofnanir til að meðhöndla stuðningsgreiðslur úr sjóðum ESB. Við gerð umbeðinna áætlana gerðu íslensk stjórnvöld ráð fyrir að ekki yrði ráðist í uppsetningu slíks fyrirkomulags fyrr en að undangengnu samþykki íslensku þjóðarinnar fyrir aðild að ESB. Engar athugasemdir voru gerðar af hálfu ESB við þetta fyrirkomulag og voru áætlanir Íslands samþykktar. Í framhaldinu bauð ESB svo Íslandi að leggja fram samningsafstöðu í þessum köflum viðræðnanna.
Ákveði þjóðin að taka að nýju upp aðildarviðræður við Evrópusambandið í boðaðri þjóðaratkvæðagreiðslu þann 29. ágúst nk., verður upplegg íslenskra stjórnvalda það sama og í fyrri viðræðum. Ekki verði ráðist í neinar breytingar á stofnunum, kerfum og lögum og regluverki fyrr en að undangengnu endanlegu samþykki íslensku þjóðarinnar fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu í seinni þjóðaratkvæðagreiðslu.
Ítarefni:
Sjá minnisblað til utanríkismálanefndar vegna gagnkvæms skilnings milli íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins í aðildarviðræðuferlinu 2009-2013 um að ráðast ekki í breytingar á stofnunum eða lagabreytingar fyrr en fyrir lægi að Ísland yrði aðildarríki.